Atenolol (UTL-25) - charakterystyka leku dla lekarzy
Wskazania do stosowania
Atenolol jest wskazany w leczeniu następujących schorzeń kardiologicznych:
- Nadciśnienie tętnicze
- Dławica piersiowa
- Zaburzenia rytmu serca z szybką czynnością serca
- Zawał mięśnia sercowego (wczesna interwencja w ostrej fazie zawału)
Lek wykazuje selektywne działanie na receptory β1-adrenergiczne w mięśniu sercowym, co przekłada się na jego skuteczność w wymienionych wskazaniach.
Dawkowanie i sposób podawania
Dawkowanie atenololu powinno być ustalane indywidualnie, w zależności od stanu klinicznego pacjenta oraz wartości ciśnienia tętniczego i tętna. Leczenie należy rozpoczynać od najmniejszej dawki początkowej.
Wskazanie | Dawkowanie |
---|---|
Nadciśnienie tętnicze | Początkowo 50 mg/dobę, następnie można zwiększyć do 100 mg/dobę |
Dławica piersiowa | 50-100 mg/dobę |
Zaburzenia rytmu serca | Początkowo 2,5 mg i.v., można powtarzać co 5 min do maks. 10 mg |
Zawał mięśnia sercowego | 5-10 mg i.v., następnie 50 mg p.o. po 15 min, 50 mg po 12h i 100 mg/dobę |
Dawkowanie należy dostosować u pacjentów z niewydolnością nerek oraz w podeszłym wieku.
Działanie terapeutyczne uzyskuje się po 1-2 tygodniach stosowania leku. U pacjentów z dławicą piersiową nie należy nagle przerywać podawania atenololu ze względu na ryzyko nasilenia dolegliwości.
Przeciwwskazania
Stosowanie atenololu jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:
- Nadwrażliwość na substancję czynną lub pomocnicze
- Wstrząs kardiogenny
- Niewyrównana niewydolność serca
- Zespół chorego węzła zatokowego
- Blok przedsionkowo-komorowy II lub III stopnia
- Nieleczony guz chromochłonny nadnerczy
- Kwasica metaboliczna
- Bradykardia poniżej 45 uderzeń/minutę
- Niedociśnienie tętnicze
- Ciężkie zaburzenia krążenia tętniczego obwodowego
Przeciwwskazane jest również dożylne stosowanie antagonistów wapnia typu werapamil, diltiazem lub innych leków przeciwarytmicznych podczas terapii atenololem.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Podczas stosowania atenololu należy zachować szczególną ostrożność w następujących sytuacjach:
- Nie należy nagle odstawiać leku - może to spowodować nasilenie objawów choroby niedokrwiennej serca
- U pacjentów przed zabiegami chirurgicznymi należy rozważyć odstawienie leku na 24h przed operacją
- Ostrożnie stosować u pacjentów z niewydolnością serca, małą rezerwą sercową, blokiem serca I stopnia
- Może nasilać objawy niewydolności obwodowego krążenia tętniczego
- Może maskować objawy hipoglikemii i nadczynności tarczycy
- Ostrożnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek - konieczne dostosowanie dawki
- Może nasilać reakcje anafilaktyczne
- Zachować ostrożność u pacjentów z astmą oskrzelową
Atenolol może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów, szczególnie na początku leczenia.
Interakcje z innymi produktami leczniczymi
Atenolol wchodzi w istotne interakcje z następującymi lekami:
- Antagoniści wapnia (werapamil, diltiazem) - zwiększone ryzyko bradykardii i hipotensji
- Pochodne dihydropirydyny - ryzyko niedociśnienia i niewydolności serca
- Glikozydy naparstnicy - wydłużenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego
- Klonidyna - ryzyko nadciśnienia z odbicia przy odstawianiu
- Leki przeciwarytmiczne klasy I (dyzopiramid, chinidyna)
- Leki sympatykomimetyczne - osłabienie działania atenololu
- Insulina i doustne leki przeciwcukrzycowe - nasilenie hipoglikemii
- NLPZ - osłabienie działania hipotensyjnego
- Leki do znieczulenia ogólnego - nasilenie działania kardiodepresyjnego
Należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu wymienionych leków i monitorować pacjenta.
Wpływ na ciążę i laktację
Atenolol przenika przez łożysko i do mleka matki. Stosowanie w ciąży, zwłaszcza w I i II trymestrze, wymaga starannego rozważenia korzyści i ryzyka. Może powodować opóźnienie wzrostu płodu. W okresie karmienia piersią zwiększa ryzyko hipoglikemii i bradykardii u noworodków. Należy zachować szczególną ostrożność u kobiet w ciąży i karmiących.
Działania niepożądane
Najczęstsze działania niepożądane atenololu to:
- Bradykardia
- Nasilenie niewydolności serca
- Oziębienie kończyn
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe
- Uczucie zmęczenia
Rzadziej mogą wystąpić: zaburzenia snu, zawroty głowy, suchość oczu, hipotensja ortostatyczna, skurcz oskrzeli, impotencja. W przypadku wystąpienia poważnych działań niepożądanych należy rozważyć odstawienie leku.
Przedawkowanie
Objawy przedawkowania atenololu obejmują: bradykardię, hipotensję, ostrą niewydolność serca, skurcz oskrzeli. Leczenie polega na płukaniu żołądka, podaniu węgla aktywowanego oraz leczeniu objawowym. W ciężkich przypadkach można rozważyć hemodializę. Bradykardię leczy się atropiną, a skurcz oskrzeli lekami rozszerzającymi oskrzela.
Właściwości farmakologiczne
Atenolol jest selektywnym antagonistą receptorów β1-adrenergicznych. Nie wykazuje wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej ani działania stabilizującego błony komórkowe. Jego działanie hipotensyjne wynika głównie ze zmniejszenia kurczliwości mięśnia sercowego i zwolnienia czynności serca. Lek jest skuteczny w większości grup etnicznych, choć reakcja może być słabsza u osób rasy czarnej.
Warto zapamiętać
- Atenolol jest kardioselektywnym β-adrenolitykiem wskazanym w leczeniu nadciśnienia, choroby wieńcowej i zaburzeń rytmu serca
- Leku nie należy odstawiać nagle ze względu na ryzyko nasilenia objawów choroby niedokrwiennej serca
Atenolol jest skutecznym i dobrze tolerowanym lekiem w terapii schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Jego stosowanie wymaga jednak uwzględnienia licznych przeciwwskazań i zachowania ostrożności w określonych grupach pacjentów. Kluczowe jest indywidualne dostosowanie dawki i staranne monitorowanie pacjenta, szczególnie na początku leczenia.