Theovent 100; -300
Theophylline
Theovent 100 i 300 - charakterystyka leku dla lekarzy
Wskazania do stosowania
Theovent jest wskazany w leczeniu i zapobieganiu skurczom oskrzeli w przebiegu astmy oskrzelowej i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Należy jednak pamiętać, że produkty zawierające teofilinę o przedłużonym uwalnianiu nie są przeznaczone do doraźnego leczenia stanu astmatycznego (ciężkiego napadu astmy oskrzelowej) lub nagłego skurczu oskrzeli. Teofilina nie powinna być również stosowana jako lek pierwszego wyboru w terapii astmy i POChP.
Wnioski: Theovent ma ograniczone zastosowanie w leczeniu astmy i POChP, nie jest lekiem pierwszego rzutu ani lekiem do stosowania doraźnego w ostrych stanach.
Dawkowanie i sposób podawania
Dawkowanie teofiliny należy ustalać indywidualnie dla każdego pacjenta, biorąc pod uwagę skuteczność działania leku oraz jego tolerancję. Optymalnie dawkowanie powinno być ustalane na podstawie oznaczenia stężenia teofiliny w osoczu. Zakres stężeń terapeutycznych wynosi 5-12 µg/ml, choć w niektórych przypadkach może być konieczne uzyskanie stężenia do 20 µg/ml. Nie należy jednak przekraczać stężenia 20 µg/ml.
Monitorowanie stężenia teofiliny w osoczu jest szczególnie wskazane w przypadku wystąpienia działań niepożądanych lub niewystarczającej odpowiedzi na leczenie. Jeśli pacjent stosował wcześniej teofilinę lub jej związki, należy to uwzględnić przy ustalaniu dawki początkowej i odpowiednio ją zmniejszyć.
Dawkę należy obliczać na podstawie beztłuszczowej masy ciała, ponieważ teofilina nie przenika do tkanki tłuszczowej. W przypadku zmiany produktu teofiliny na inny, należy monitorować terapię kontrolując stężenie teofiliny w osoczu.
Grupa pacjentów | Dawkowanie Theovent 100 | Dawkowanie Theovent 300 |
---|---|---|
Dorośli i dzieci o masie ciała >45 kg | Początkowo: 300 mg/dobę (3 tabl.) w 3 dawkach podzielonych Po 3 dniach: 400 mg/dobę (4 tabl.) w 4 dawkach podzielonych Po kolejnych 3 dniach: 600 mg/dobę (6 tabl.) w 3 lub 4 dawkach podzielonych |
1 tabl. (300 mg) 2 razy na dobę co 12 godzin |
Dzieci o masie ciała <45 kg (>6 lat) | Początkowo: 12-14 mg/kg mc./dobę, maks. 300 mg/dobę (3 tabl.) w 3 dawkach podzielonych Po 3 dniach: do 16 mg/kg mc./dobę, maks. 400 mg/dobę (4 tabl.) w 4 dawkach podzielonych Po kolejnych 3 dniach: do 20 mg/kg mc./dobę, maks. 600 mg/dobę (6 tabl.) w 4-6 dawkach podzielonych |
1/2 tabl. (150 mg) 2 razy na dobę co 12 godzin |
Tabela: Schemat dawkowania preparatu Theovent w zależności od grupy pacjentów i postaci leku
U pacjentów z astmą oskrzelową z nasileniem objawów nocą lub rano można rozważyć podawanie leku raz na dobę wieczorem.
Wnioski: Dawkowanie teofiliny wymaga indywidualnego dostosowania i monitorowania stężenia leku we krwi. Należy zachować ostrożność przy zmianie preparatów teofiliny.
Specjalne grupy pacjentów
Palacze tytoniu: Wymagają stosowania większych dawek teofiliny niż osoby niepalące ze względu na szybsze wydalanie leku. Szczególną ostrożność należy zachować u osób będących w trakcie rzucania palenia, gdyż stężenie teofiliny w ich osoczu może być zwiększone w porównaniu z osobami niepalącymi.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek: U tych pacjentów wydalanie teofiliny jest często wolniejsze. W przypadku ciężkich zaburzeń czynności nerek może dojść do kumulacji metabolitów teofiliny. Dlatego u tych pacjentów należy stosować mniejsze dawki i zachować szczególną ostrożność podczas zwiększania dawkowania.
Osoby w podeszłym wieku: Wydalanie teofiliny przebiega u nich wolniej, co może wymagać zastosowania mniejszych dawek.
Dzieci poniżej 6 miesiąca życia: Teofilina nie powinna być stosowana w tej grupie wiekowej.
Wnioski: Niektóre grupy pacjentów wymagają szczególnej uwagi przy dawkowaniu teofiliny ze względu na zmienioną farmakokinetykę leku.
Warto zapamiętać
- Zakres stężeń terapeutycznych teofiliny w osoczu wynosi 5-12 µg/ml, nie należy przekraczać 20 µg/ml.
- Dawkę teofiliny należy obliczać na podstawie beztłuszczowej masy ciała pacjenta.
Przeciwwskazania
Stosowanie preparatu Theovent jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:
- Nadwrażliwość na teofilinę, inne ksantyny lub którąkolwiek substancję pomocniczą
- Czynna choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
- Padaczka
- Świeży zawał mięśnia sercowego
- Tachyarytmie
- Stosowanie w skojarzeniu z efedryną u dzieci
Wnioski: Theovent ma szereg istotnych przeciwwskazań, szczególnie dotyczących układu pokarmowego i sercowo-naczyniowego.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Podczas stosowania preparatu Theovent należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z:
- Zastoinową niewydolnością serca
- Przewlekłym alkoholizmem
- Niewydolnością wątroby
- Infekcjami wirusowymi
- Epizodami drgawek w wywiadzie
- Chorobą wrzodową
- Zaburzeniami rytmu serca
- Innymi chorobami układu sercowo-naczyniowego
- Nadczynnością tarczycy
- Nadciśnieniem tętniczym
W wymienionych sytuacjach możliwe jest zmniejszenie klirensu teofiliny, co może prowadzić do nadmiernego zwiększenia stężenia leku w osoczu. Należy unikać jednoczesnego stosowania innych produktów zawierających pochodne ksantyny.
Gorączka zmniejsza klirens teofiliny, co może wymagać redukcji dawki w celu uniknięcia zatrucia. W przypadku niewystarczającego działania zalecanej dawki oraz wystąpienia działań niepożądanych, zaleca się monitorowanie stężenia teofiliny w osoczu.
Wnioski: Stosowanie teofiliny wymaga szczególnej uwagi u pacjentów z chorobami współistniejącymi oraz w stanach mogących wpływać na metabolizm leku.
Interakcje z innymi produktami leczniczymi
Teofilina wchodzi w liczne interakcje z innymi lekami, które mogą wpływać na jej klirens:
Leki zwiększające klirens teofiliny (może być konieczne zwiększenie dawki teofiliny):
- Barbiturany
- Karbamazepina
- Fenytoina
- Ryfampicyna
- Sulfinpirazon
Leki zmniejszające klirens teofiliny (może być konieczne zmniejszenie dawki teofiliny):
- Allopurynol
- Cymetydyna
- Cyprofloksacyna
- Kortykosteroidy
- Diltiazem
- Erytromycyna
- Furosemid
- Doustne środki antykoncepcyjne
- Werapamil
Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcję z fluwoksaminą - nie zaleca się jednoczesnego stosowania tych leków. Jeśli jest to konieczne, należy zmniejszyć dawkę teofiliny o połowę i monitorować jej stężenie w osoczu.
Teofilina może nasilać hipokaliemię wywołaną przez β2-agonistów, kortykosteroidy i niektóre leki moczopędne. W takich przypadkach zaleca się monitorowanie stężenia potasu w surowicy.
Wnioski: Ze względu na liczne interakcje lekowe, stosowanie teofiliny wymaga dokładnej analizy wszystkich przyjmowanych przez pacjenta leków i odpowiedniego dostosowania dawkowania.
Ciąża i laktacja
Teofilina przenika przez barierę łożyskową, dlatego nie zaleca się jej stosowania w czasie ciąży. Bezpieczeństwo stosowania leku u kobiet w ciąży nie zostało określone.
Teofilina przenika do mleka kobiecego, dlatego należy zachować ostrożność podczas stosowania leku u kobiet karmiących piersią.
Wnioski: Stosowanie teofiliny w okresie ciąży i karmienia piersią powinno być ograniczone do sytuacji, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko.
Działania niepożądane
Działania niepożądane teofiliny występują zazwyczaj przy stężeniu leku we krwi przekraczającym 20 µg/ml. Do najczęstszych należą:
- Zaburzenia psychiczne: bezsenność
- Zaburzenia układu nerwowego: bóle głowy, pobudzenie OUN (szczególnie u dzieci), drgawki
- Zaburzenia metabolizmu: hipokaliemia
- Zaburzenia serca: kołatanie serca
- Zaburzenia naczyniowe: obniżenie ciśnienia tętniczego
- Zaburzenia żołądka i jelit: podrażnienie żołądka, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, nudności, wymioty, biegunka
- Zaburzenia nerek i dróg moczowych: nasilona diureza (szczególnie u dzieci)
Wnioski: Profil działań niepożądanych teofiliny jest szeroki i obejmuje wiele układów, co wymaga uważnego monitorowania pacjentów podczas terapii.
Przedawkowanie
Dawka większa niż 3 g może wywoływać ciężkie objawy przedawkowania u osoby dorosłej (u dziecka 40 mg/kg). Dawka śmiertelna może wynosić zaledwie 4,5 g u dorosłego (60 mg/kg u dziecka), lecz zazwyczaj jest większa.
Objawy przedawkowania obejmują:
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty (często nasilone), bóle w nadbrzuszu, krwawe wymioty
- Objawy neurologiczne: niepokój, zwiększone napięcie mięśniowe, nasilenie odruchów kończynowych, drgawki, w ciężkich przypadkach śpiączka
- Zaburzenia sercowo-naczyniowe: częstoskurcz zatokowy, skurcze ektopowe, częstoskurcz nadkomorowy i komorowy
- Zaburzenia metaboliczne: hipokaliemia, hiperglikemia, hipomagnezemia, kwasica metaboliczna, rabdomioliza
W przypadku przedawkowania teofiliny w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu, ciężkie objawy mogą wystąpić nawet po 12 godzinach od przyjęcia leku.
Postępowanie w przypadku przedawkowania obejmuje:
- Podanie węgla aktywowanego (do 1-2 godzin po przyjęciu leku)
- Monitorowanie i wyrównywanie stężenia potasu w osoczu
- Kontrolę stężenia magnezu w przypadku hipokaliemii
- Unikanie leków przeciwarytmicznych obniżających próg drgawkowy w leczeniu arytmii komorowej
- Stałą kontrolę stężenia teofiliny w osoczu do momentu zanotowania zmniejszenia stężenia leku
Wnioski: Przedawkowanie teofiliny stanowi poważne zagrożenie dla życia pacjenta i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej oraz ścisłego monitorowania parametrów życiowych i biochemicznych.
Mechanizm działania
Teofilina działa rozkurczająco na mięśnie gładkie dróg oddechowych oraz wykazuje działanie przeciwzapalne. Mechanizm działania nie jest do końca poznany, ale obejmuje:
- Hamowanie specyficznej fosfodiesterazy, co prowadzi do zwiększenia stężenia wewnątrzkomórkowego cAMP i osłabienia czynności skurczowej mięśni gładkich
- Pobudzanie ośrodka oddechowego poprzez nasilenie jego wrażliwości na działanie dwutlenku węgla
- Hamowanie późnej fazy reakcji alergicznej
Wnioski: Złożony mechanizm działania teofiliny przekłada się na jej skuteczność w leczeniu chorób obturacyjnych dróg oddechowych, ale również może być przyczyną licznych działań niepożądanych.