Rispolept®
Risperidone
Wskazania do stosowania
Preparat Rispolept jest wskazany w leczeniu:
- Schizofrenii
- Epizodów maniakalnych o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego w przebiegu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych
- Krótkotrwałym (do 6 tygodni) leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera w stopniu umiarkowanym do ciężkiego, nie reagujących na metody niefarmakologiczne oraz gdy istnieje ryzyko, że pacjent będzie stanowił zagrożenie dla samego siebie lub innych osób
- Krótkotrwałym objawowym (do 6 tygodni) leczeniu uporczywej agresji w przebiegu zaburzeń zachowania u dzieci od 5 lat i młodzieży ze sprawnością intelektualną poniżej przeciętnej bądź upośledzonych umysłowo, zdiagnozowanych według kryteriów DSM-IV
W przypadku leczenia zaburzeń zachowania u dzieci i młodzieży, farmakoterapia powinna stanowić integralną część wszechstronnego programu terapeutycznego, obejmującego działania psychospołeczne i edukacyjne. Zaleca się, aby rysperydon był przepisywany przez lekarza specjalistę w dziedzinie neurologii dziecięcej oraz psychiatrii dziecięcej i młodzieżowej lub lekarza specjalizującego się w leczeniu zaburzeń zachowania u dzieci i młodzieży.
Rysperydon wykazuje skuteczność w leczeniu objawów wytwórczych schizofrenii oraz może zmniejszać objawy negatywne i zaburzenia afektywne występujące w przebiegu tej choroby. Ponadto jego stosowanie wiąże się z mniejszym ryzykiem wystąpienia objawów pozapiramidowych w porównaniu do klasycznych neuroleptyków.
Dawkowanie i sposób podawania
Schizofrenia
Dorośli:
- Produkt może być podawany 1-2 razy na dobę
- Leczenie należy rozpocząć od dawki 2 mg rysperydonu na dobę
- Dawka może być zwiększona drugiego dnia do 4 mg na dobę
- Od tego momentu dawka może pozostać niezmieniona albo, jeśli zaistnieje taka konieczność, indywidualnie dostosowywana
- Przeciętna, optymalna dawka terapeutyczna wynosi od 4-6 mg na dobę
- Dawki większe niż 10 mg na dobę nie wykazują większej skuteczności niż mniejsze dawki, mogą natomiast powodować zwiększenie częstości występowania objawów pozapiramidowych
- Nie zbadano bezpieczeństwa stosowania dawek większych niż 16 mg na dobę, a zatem nie zaleca się ich stosowania
Pacjenci w wieku podeszłym:
- Zalecana dawka początkowa wynosi 0,5 mg 2 razy na dobę
- Dawka może być indywidualnie dostosowywana i zwiększana o 0,5 mg 2 razy na dobę do dawki 1-2 mg 2 razy na dobę
Produkt nie jest zalecany do stosowania u dzieci poniżej 18 lat ze schizofrenią ze względu na brak wystarczających danych dotyczących skuteczności.
Przy dostosowywaniu dawkowania należy uwzględnić indywidualną odpowiedź pacjenta na leczenie oraz potencjalne działania niepożądane. U niektórych pacjentów może być wskazane wolniejsze zwiększanie dawki oraz mniejsza dawka początkowa i podtrzymująca.
Epizody maniakalne w przebiegu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych
Dorośli:
- Produkt należy podawać raz na dobę, dawka początkowa to 2 mg
- W razie konieczności, dawkę powinno zwiększać się o 1 mg raz na dobę, nie częściej niż co 24 godziny
- Dawkę rysperydonu można dostosowywać indywidualnie w zakresie 1-6 mg na dobę
- Nie zbadano bezpieczeństwa stosowania dawek większych niż 6 mg na dobę w leczeniu epizodów maniakalnych
Pacjenci w wieku podeszłym:
- Zalecana dawka początkowa wynosi 0,5 mg 2 razy na dobę
- Dawka może być indywidualnie dostosowywana i zwiększana o 0,5 mg 2 razy na dobę do dawki 1-2 mg 2 razy na dobę
Produkt nie jest zalecany do stosowania u dzieci poniżej 18 lat z epizodami maniakalnymi w przebiegu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, ze względu na brak wystarczających danych dotyczących skuteczności.
Uporczywa agresja u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera
- Zalecana dawka początkowa wynosi 0,25 mg 2 razy na dobę
- W razie konieczności, dawka może być indywidualnie zwiększana o 0,25 mg 2 razy na dobę, nie częściej, niż co drugi dzień
- Optymalna dawka dla większości pacjentów wynosi 0,5 mg 2 razy na dobę
- U niektórych pacjentów może jednak być korzystne stosowanie dawek do 1 mg 2 razy na dobę
- Nie należy stosować produktu leczniczego dłużej niż 6 tygodni w leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera
Pacjentów należy poddawać regularnej i częstej ocenie rozważając potrzebę kontynuacji leczenia.
Zaburzenia zachowania u dzieci i młodzieży
Dzieci i młodzież 5-18 lat:
U osób o masie ciała 50 kg lub powyżej:
- Zalecana dawka początkowa wynosi 0,5 mg raz na dobę
- W razie konieczności, dawkowanie może być indywidualnie dostosowywane poprzez zwiększanie dawki o 0,5 mg raz na dobę, nie częściej, niż co drugi dzień
- Optymalna dawka dla większości pacjentów wynosi 1 mg raz na dobę
- U niektórych pacjentów rysperydon jest skuteczny w dawce 0,5 mg raz na dobę, natomiast u innych najlepsze wyniki uzyskuje się podczas stosowania leku w dawce 1,5 mg raz na dobę
U osób o masie ciała poniżej 50 kg:
- Zalecana dawka początkowa wynosi 0,25 mg raz na dobę
- W razie konieczności, dawkowanie może być indywidualnie dostosowywane poprzez zwiększanie dawki o 0,25 mg na dobę, nie częściej, niż co drugi dzień
- Optymalna dawka dla większości pacjentów wynosi 0,5 mg raz na dobę
- U niektórych pacjentów rysperydon jest skuteczny w dawce 0,25 mg raz na dobę, natomiast u innych najlepsze wyniki uzyskuje się podczas stosowania leku w dawce 0,75 mg raz na dobę
Nie zaleca się stosowania produktu leczniczego u dzieci poniżej 5 lat, ze względu na niewystarczającą ilość danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa stosowania produktu leczniczego w tym wskazaniu u dzieci poniżej 5 lat.
Zaburzenia czynności nerek i wątroby
U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek eliminacja czynnej frakcji przeciwpsychotycznej następuje wolniej niż u pacjentów z prawidłową czynnością nerek. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu jest zwiększone.
Bez względu na rodzaj wskazania terapeutycznego, u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, powinno się zmniejszyć o połowę dawkę początkową i kolejne dawki rysperydonu oraz stosować wolniejsze zwiększanie dawek. W tej grupie pacjentów powinien być stosowany z ostrożnością.
Zamiana innych leków przeciwpsychotycznych na rysperydon
Jeśli ma to uzasadnienie medyczne, zaleca się stopniowe wycofywanie stosowanego poprzednio leczenia podczas rozpoczynania leczenia produktem leczniczym Rispolept. Również, jeżeli ma to uzasadnienie medyczne, zamianę leków przeciwpsychotycznych w postaci depot na terapię produktem leczniczym, należy rozpocząć od zastąpienia nim następnego planowanego wstrzyknięcia. Okresowo, należy rozważać konieczność kontynuacji podawania leków przeciw parkinsonizmowi.
Wskazanie | Dawkowanie początkowe | Dawkowanie optymalne | Maksymalna dawka dobowa |
---|---|---|---|
Schizofrenia - dorośli | 2 mg/dobę | 4-6 mg/dobę | 16 mg/dobę |
Schizofrenia - osoby starsze | 0,5 mg 2x/dobę | 1-2 mg 2x/dobę | 4 mg/dobę |
Epizody maniakalne - dorośli | 2 mg/dobę | 1-6 mg/dobę | 6 mg/dobę |
Epizody maniakalne - osoby starsze | 0,5 mg 2x/dobę | 1-2 mg 2x/dobę | 4 mg/dobę |
Agresja w otępieniu | 0,25 mg 2x/dobę | 0,5 mg 2x/dobę | 2 mg/dobę |
Zaburzenia zachowania - dzieci ≥50 kg | 0,5 mg/dobę | 1 mg/dobę | 1,5 mg/dobę |
Zaburzenia zachowania - dzieci <50 kg | 0,25 mg/dobę | 0,5 mg/dobę | 0,75 mg/dobę |
Dawkowanie należy dostosować indywidualnie w zależności od odpowiedzi klinicznej i tolerancji leczenia. Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę.
Przeciwwskazania
Nadwrażliwość na rysperydon lub którąkolwiek substancję pomocniczą.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem
U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem leczonych rysperydonem stwierdzono zwiększoną umieralność w porównaniu do placebo. Ryzyko zgonu było 1,6 razy większe. Najczęstszymi przyczynami zgonów były zaburzenia sercowo-naczyniowe (np. niewydolność serca, nagły zgon) lub infekcje (np. zapalenie płuc).
Należy zachować szczególną ostrożność stosując rysperydon u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, zwłaszcza:
- Jednocześnie przyjmujących furosemid lub inne diuretyki
- Z czynnikami ryzyka udaru mózgu
- Z otępieniem o typie innym niż w chorobie Alzheimera
Lekarz powinien rozważyć stosunek korzyści do ryzyka przed zastosowaniem rysperydonu u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, uwzględniając indywidualne czynniki ryzyka udaru mózgu.
Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe
W badaniach klinicznych u pacjentów z otępieniem leczonych rysperydonem stwierdzono około 3-krotnie zwiększone ryzyko zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych (np. udar, przemijający napad niedokrwienny) w porównaniu do placebo. Mechanizm tego zwiększonego ryzyka nie jest znany.
Niedociśnienie ortostatyczne
Ze względu na działanie blokujące receptory α1-adrenergiczne, rysperydon może powodować niedociśnienie ortostatyczne, zwłaszcza w początkowej fazie leczenia. Należy zachować ostrożność u pacjentów z chorobami układu krążenia (np. niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia) oraz stopniowo zwiększać dawkę.
Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza
Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, stwierdzano przypadki leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Pacjentów z istotną klinicznie leukopenią lub neutropenią w wywiadzie należy monitorować przez pierwsze kilka miesięcy leczenia.
Późne dyskinezy i objawy pozapiramidowe
Stosowanie leków blokujących receptory dopaminowe może powodować późne dyskinezy, charakteryzujące się mimowolnymi ruchami, głównie języka i/lub mięśni twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka późnych dyskinez.
Złośliwy zespół neuroleptyczny
Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych może wystąpić potencjalnie śmiertelny złośliwy zespół neuroleptyczny, charakteryzujący się: hipertermią, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego i podwyższoną aktywnością fosfokinazy kreatynowej. W razie wystąpienia objawów należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu.
Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy'ego
U pacjentów z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy'ego może występować zwiększone ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz zwiększona wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne. Przed zastosowaniem rysperydonu u tych pacjentów należy dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka.
Hiperglikemia i cukrzyca
Podczas leczenia rysperydonem stwierdzano przypadki hiperglikemii, cukrzycy lub zaostrzenia istniejącej cukrzycy. Należy odpowiednio monitorować pacjentów, zwłaszcza z czynnikami ryzyka cukrzycy.
Hiperprolaktynemia
Rysperydon może powodować zwiększenie stężenia prolaktyny. Należy rozważyć badanie stężenia prolaktyny u pacjentów z objawami mogącymi być związanymi z hiperprolaktynemią (np. ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, mlekotok).
Wydłużenie odstępu QT
Należy zachować ostrożność stosując rysperydon u pacjentów z chorobami układu krążenia, wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym lub przyjmujących leki mogące wydłużać odstęp QT.
Drgawki
Należy zachować ostrożność stosując rysperydon u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub innymi stanami mogącymi obniżać próg drgawkowy.
Priapizm
Podczas leczenia rysperydonem może wystąpić priapizm, ze względu na działanie blokujące receptory α-adrenergiczne.
Regulacja temperatury ciała
Lekom przeciwpsychotycznym przypisuje się właściwość zaburzania zdolności organizmu do regulacji temperatury ciała. Należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom narażonym na czynniki mogące sprzyjać podwyższeniu temperatury ciała.
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa
Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Należy zidentyfikować czynniki ryzyka ŻChZZ przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia rysperydonem.
Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki
U pacjentów stosujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory α1-adrenergiczne, w tym rysperydon, stwierdzano śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki podczas operacji usunięcia zaćmy. Należy poinformować okulistę o stosowaniu tych leków przed zabiegiem.
Dzieci i młodzież
Przed zastosowaniem rysperydonu u dzieci i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę przyczyn zachowań agresywnych. Należy regularnie oceniać stan endokrynologiczny pacjenta, w tym pomiary wzrostu, masy ciała i dojrzewania płciowego.
Warto zapamiętać
- Rysperydon może zwiększać ryzyko zgonu u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem
- Podczas leczenia rysperydonem należy monitorować pacjentów pod kątem hiperglikemii i cukrzycy
Stosowanie rysperydonu u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zgonu, dlatego należy dokładnie rozważyć korzyści i ryzyko przed rozpoczęciem leczenia w tej grupie pacjentów. Konieczne jest również ścisłe monitorowanie pacjentów podczas terapii.
Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji
Interakcje farmakodynamiczne
Należy zachować ostrożność przepisując rysperydon jednocześnie z:
- Lekami wydłużającymi odstęp QT (np. leki przeciwarytmiczne klasy IA i III, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, niektóre leki przeciwhistaminowe)
- Lekami działającymi ośrodkowo i alkoholem - zwiększone ryzyko sedacji
- Lewodopą i innymi agonistami dopaminergicznymi - rysperydon może antagonizować ich działanie
- Lekami przeciwnadciśnieniowymi - ryzyko niedociśnienia
Interakcje farmakokinetyczne
Rysperydon jest metabolizowany głównie przez CYP2D6 i w mniejszym stopniu przez CYP3A4. Zarówno rysperydon jak i jego czynny metabolit 9-hydroksyrysperydon są substratami glikoproteiny P (P-gp).
Substancje wpływające na aktywność tych enzymów/transporterów mogą zmieniać farmakokinetykę rysperydonu:
- Silne inhibitory CYP2D6 (np. paroksetyna, fluoksetyna) mogą zwiększać stężenie rysperydonu
- Silne inhibitory CYP3A4 i/lub P-gp (np. itrakonazol, ketokonazol) mogą znacząco zwiększać stężenie rysperydonu
- Silne induktory CYP3A4 i/lub P-gp (np. karbamazepina, ryfampicyna) mogą zmniejszać stężenie rysperydonu
Przy rozpoczynaniu lub kończeniu leczenia tymi lekami może być konieczne dostosowanie dawki rysperydonu.
Wpływ rysperydonu na inne leki
Rysperydon nie wykazuje istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę większości leków metabolizowanych przez enzymy cytochromu P450. Należy jednak zachować ostrożność stosując go jednocześnie z innymi lekami działającymi ośrodkowo.
Warto zapamiętać
- Jednoczesne stosowanie rysperydonu z lekami wydłużającymi odstęp QT może zwiększać ryzyko zaburzeń rytmu serca
- Inhibitory lub induktory CYP2D6, CYP3A4 i P-gp mogą znacząco wpływać na stężenie rysperydonu we krwi
Znajomość potencjalnych interakcji rysperydonu z innymi lekami jest kluczowa dla bezpiecznego stosowania tego leku. W przypadku konieczności jednoczesnego podawania leków wchodzących w interakcje, może być wymagane dostosowanie dawkowania rysperydonu lub ścisłe monitorowanie pacjenta.
Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Ciąża
Brak wystarczających danych dotyczących stosowania rysperydonu u kobiet w ciąży. W badaniach na zwierzętach nie stwierdzono działania teratogennego, ale obserwowano innego rodzaju toksyczny wpływ na reprodukcję.
Noworodki narażone na działanie leków przeciwpsychotycznych (w tym rysperydonu) w trzecim trymestrze ciąży są w grupie ryzyka wystąpienia działań niepożądanych, w tym:
- Zaburzeń pozapiramidowych
- Objawów odstawiennych o różnym nasileniu i czasie trwania po porodzie
Obserwowano m.in. pobudzenie, wzmożone napięcie, obniżone napięcie, drżenie, senność, zespół zaburzeń oddechowych lub zaburzenia związane z karmieniem.
Rysperydonu nie należy stosować w okresie ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli konieczne jest przerwanie leczenia w ciąży, nie należy przerywać go gwałtownie.
Karmienie piersią
Rysperydon i jego metabolit 9-hydroksyrysperydon przenikają do mleka kobiet karmiących piersią. Brak danych o działaniach niepożądanych u karmionych piersią niemowląt.
Należy podjąć decyzję czy przerwać karmienie piersią czy przerwać podawanie rysperydonu, biorąc pod uwagę korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki.
Płodność
Rysperydon zwiększa stężenie prolaktyny. Hiperprolaktynemia może hamować uwalnianie GnRH w podwzgórzu, co prowadzi do zmniejszenia wydzielania gonadotropin. To z kolei może zaburzać funkcje rozrodcze zarówno u kobiet jak i u mężczyzn.
Warto zapamiętać
- Stosowanie rysperydonu w ciąży możliwe jest tylko wtedy, gdy potencjalne korzyści przewyższają ryzyko dla płodu
- Noworodki narażone na rysperydon w III trymestrze ciąży wymagają ścisłej obserwacji po urodzeniu
Decyzja o stosowaniu rysperydonu u kobiet w ciąży lub karmiących piersią powinna być podejmowana indywidualnie, po dokładnym rozważeniu potencjalnych korzyści i ryzyka zarówno dla matki jak i dziecka. Konieczne jest ścisłe monitorowanie stanu noworodka, jeśli matka przyjmowała rysperydon w okresie ciąży, szczególnie w III trymestrze.
Działania niepożądane
Najczęściej zgłaszane działania niepożądane (częstość ≥10%) to:
- Parkinsonizm
- Sedacja/senność
- Ból głowy
- Bezsenność
Działania niepożądane zależne od dawki obejmowały parkinsonizm i akatyzję.
Inne często występujące działania niepożądane (1-10%) to m.in.:
- Zapalenie błony śluzowej nosa i gardła, zakażenia górnych dróg oddechowych
- Zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu
- Zaburzenia snu, lęk, pobudzenie
1) Schizofrenia
Zespół Tourette'a; F21; F22; F23; F24; F25; F28; F29 wg ICD-10; Depresja lub zaburzenia depresyjne (F32; F33; F34; F38; F39 wg ICD-10); tiki (F95.0; F95.1; F95.8; F95.9 wg ICD-10) - do ukończenia 18 rż.
2) Pacjenci 65+
Przysługuje uprawnionym pacjentom we wskazaniach określonych w decyzji o objęciu refundacją. Jeżeli lek jest refundowany we wszystkich zarejestrowanych wskazaniach, to jest w nich wszystkich bezpłatny dla pacjenta. Jeżeli natomiast lek jest refundowany w określonych wskazaniach, to jest bezpłatny dla seniorów tylko i wyłącznie w tych właśnie wskazaniach.
3) Pacjenci do ukończenia 18 roku życia