Rispolept®
Risperidone
Wskazania do stosowania leku Rispolept
Rispolept jest wskazany w leczeniu:
- Schizofrenii
- Epizodów maniakalnych o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego w przebiegu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych
- Krótkotrwałym (do 6 tygodni) leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera w stopniu umiarkowanym do ciężkiego, nie reagujących na metody niefarmakologiczne oraz gdy istnieje ryzyko, że pacjent będzie stanowił zagrożenie dla samego siebie lub innych osób
- Krótkotrwałym objawowym (do 6 tygodni) leczeniu uporczywej agresji w przebiegu zaburzeń zachowania u dzieci od 5 lat i młodzieży ze sprawnością intelektualną poniżej przeciętnej bądź upośledzonych umysłowo, zdiagnozowanych według kryteriów DSM-IV
W przypadku leczenia zaburzeń zachowania u dzieci i młodzieży, farmakoterapia powinna stanowić integralną część wszechstronnego programu terapeutycznego, obejmującego działania psychospołeczne i edukacyjne. Zaleca się, aby rysperydon był przepisywany przez lekarza specjalistę w dziedzinie neurologii dziecięcej oraz psychiatrii dziecięcej i młodzieżowej lub lekarza specjalizującego się w leczeniu zaburzeń zachowania u dzieci i młodzieży.
Dawkowanie i sposób podawania
Schizofrenia
Dorośli:
Rispolept może być podawany 1-2 razy na dobę. Leczenie należy rozpocząć od dawki 2 mg rysperydonu na dobę. Dawka może być zwiększona drugiego dnia do 4 mg na dobę. Od tego momentu dawka może pozostać niezmieniona albo, jeśli zaistnieje taka konieczność, indywidualnie dostosowywana. Przeciętna, optymalna dawka terapeutyczna wynosi od 4 do 6 mg na dobę. U niektórych pacjentów może być wskazane wolniejsze dostosowywanie dawki oraz mniejsza dawka początkowa i podtrzymująca.
Dawki większe niż 10 mg na dobę nie wykazują większej skuteczności niż mniejsze dawki, mogą natomiast powodować zwiększenie częstości występowania objawów pozapiramidowych. Nie zbadano bezpieczeństwa stosowania dawek większych niż 16 mg na dobę, a zatem nie zaleca się ich stosowania.
Pacjenci w wieku podeszłym:
Zalecana dawka początkowa wynosi 0,5 mg dwa razy na dobę. Dawka może być indywidualnie dostosowywana i zwiększana o 0,5 mg dwa razy na dobę do dawki 1-2 mg dwa razy na dobę.
Rispolept nie jest zalecany do stosowania u dzieci poniżej 18 lat ze schizofrenią ze względu na brak wystarczających danych dotyczących skuteczności.
Epizody maniakalne w przebiegu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych
Dorośli:
Rispolept należy podawać raz na dobę, dawka początkowa to 2 mg. W razie konieczności, dawkę powinno zwiększać się o 1 mg raz na dobę, nie częściej niż co 24 godziny. Dawkę rysperydonu można dostosowywać indywidualnie w zakresie 1-6 mg na dobę w zależności od optymalnej skuteczności i tolerancji u każdego pacjenta.
Nie zbadano bezpieczeństwa stosowania dawek większych niż 6 mg na dobę w leczeniu epizodów maniakalnych.
Pacjenci w wieku podeszłym:
Zalecana dawka początkowa wynosi 0,5 mg dwa razy na dobę. Dawka może być indywidualnie dostosowywana i zwiększana o 0,5 mg dwa razy na dobę do dawki 1-2 mg dwa razy na dobę. Należy zachować ostrożność, ze względu na niewystarczające doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania u osób w podeszłym wieku.
Rispolept nie jest zalecany do stosowania u dzieci poniżej 18 lat z epizodami maniakalnymi w przebiegu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, ze względu na brak wystarczających danych dotyczących skuteczności.
Uporczywa agresja u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera
Zalecana dawka początkowa wynosi 0,25 mg dwa razy na dobę. W razie konieczności, dawka może być indywidualnie zwiększana o 0,25 mg dwa razy na dobę, nie częściej, niż co drugi dzień. Optymalna dawka dla większości pacjentów wynosi 0,5 mg dwa razy na dobę. U niektórych pacjentów może jednak być korzystne stosowanie dawek do 1 mg dwa razy na dobę.
Nie należy stosować Rispoleptu dłużej niż 6 tygodni w leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera. Pacjentów należy poddawać regularnej i częstej ocenie rozważając potrzebę kontynuacji leczenia.
Zaburzenia zachowania u dzieci i młodzieży
Dzieci i młodzież 5-18 lat:
U osób o masie ciała 50 kg lub powyżej, zalecana dawka początkowa wynosi 0,5 mg raz na dobę. W razie konieczności, dawkowanie może być indywidualnie dostosowywane poprzez zwiększanie dawki o 0,5 mg raz na dobę, nie częściej, niż co drugi dzień. Optymalna dawka dla większości pacjentów wynosi 1 mg raz na dobę. Niemniej, w leczeniu niektórych pacjentów rysperydon jest skuteczny w dawce 0,5 mg raz na dobę, natomiast u innych najlepsze wyniki uzyskuje się podczas stosowania leku w dawce 1,5 mg raz na dobę.
U osób o masie ciała poniżej 50 kg, zalecana dawka początkowa wynosi 0,25 mg raz na dobę. W razie konieczności, dawkowanie może być indywidualnie dostosowywane poprzez zwiększanie dawki o 0,25 mg na dobę, nie częściej, niż co drugi dzień. Optymalna dawka dla większości pacjentów wynosi 0,5 mg raz na dobę. Niemniej, w leczeniu niektórych pacjentów rysperydon jest skuteczny w dawce 0,25 mg raz na dobę, natomiast u innych najlepsze wyniki uzyskuje się podczas stosowania leku w dawce 0,75 mg raz na dobę.
Podobnie jak w przypadku innych leków stosowanych objawowo, kontynuacja leczenia Rispoleptem powinna być weryfikowana i uzasadniona aktualnym stanem pacjenta.
Nie zaleca się stosowania Rispoleptu u dzieci poniżej 5 lat, ze względu na niewystarczającą ilość danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa stosowania produktu leczniczego w tym wskazaniu u dzieci poniżej 5 lat.
Zaburzenia czynności nerek i wątroby
U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek eliminacja czynnej frakcji przeciwpsychotycznej następuje wolniej niż u pacjentów z prawidłową czynnością nerek. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu jest zwiększone.
Bez względu na rodzaj wskazania terapeutycznego, u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, powinno się zmniejszyć o połowę dawkę początkową i kolejne dawki rysperydonu oraz stosować wolniejsze zwiększanie dawek. W tej grupie pacjentów Rispolept powinien być stosowany z ostrożnością.
Grupa pacjentów | Dawkowanie |
---|---|
Dorośli ze schizofrenią | 2-6 mg/dobę, maks. 10 mg/dobę |
Osoby starsze ze schizofrenią | 0,5-2 mg 2x/dobę |
Dorośli z epizodami maniakalnymi | 1-6 mg/dobę |
Osoby starsze z epizodami maniakalnymi | 0,5-2 mg 2x/dobę |
Pacjenci z otępieniem i agresją | 0,25-1 mg 2x/dobę |
Dzieci i młodzież z zaburzeniami zachowania (≥50 kg) | 0,5-1,5 mg/dobę |
Dzieci i młodzież z zaburzeniami zachowania (<50 kg) | 0,25-0,75 mg/dobę |
Dawkowanie należy dostosować indywidualnie, rozpoczynając od mniejszych dawek i stopniowo je zwiększając. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby dawki powinny być zmniejszone o połowę.
Przeciwwskazania
Nadwrażliwość na rysperydon lub którąkolwiek substancję pomocniczą.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem
U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, w tym rysperydonem, obserwowano zwiększoną śmiertelność. Należy zachować szczególną ostrożność stosując Rispolept u tych pacjentów, zwłaszcza jednocześnie z furosemidem lub innymi diuretykami.
Zdarzenia naczyniowo-mózgowe
W badaniach klinicznych u pacjentów z otępieniem leczonych niektórymi atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi obserwowano około 3-krotnie zwiększone ryzyko zdarzeń naczyniowo-mózgowych. Mechanizm tego zwiększonego ryzyka nie jest znany. Należy zachować ostrożność stosując Rispolept u pacjentów z czynnikami ryzyka udaru mózgu.
Niedociśnienie ortostatyczne
Ze względu na działanie blokujące receptory alfa, podczas stosowania rysperydonu może wystąpić niedociśnienie ortostatyczne, zwłaszcza w początkowej fazie leczenia. Należy zachować ostrożność u pacjentów z chorobami układu krążenia.
Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza
Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym Rispoleptu, obserwowano leukopenię, neutropenię i agranulocytozę. Pacjentów z istotnymi zaburzeniami hematologicznymi w wywiadzie należy monitorować w pierwszych miesiącach leczenia.
Późne dyskinezy i złośliwy zespół neuroleptyczny
Stosowanie leków blokujących receptory dopaminowe wiąże się z ryzykiem wystąpienia późnych dyskinez. W przypadku pojawienia się objawów późnych dyskinez należy rozważyć odstawienie wszystkich leków przeciwpsychotycznych. Należy również zachować ostrożność ze względu na możliwość wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego.
Hiperglikemia i cukrzyca
Podczas leczenia rysperydonem obserwowano przypadki hiperglikemii, cukrzycy lub zaostrzenia istniejącej cukrzycy. Zaleca się odpowiednie monitorowanie pacjentów, zwłaszcza z czynnikami ryzyka cukrzycy.
Wydłużenie odstępu QT
Rispolept należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami układu krążenia, wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym lub przyjmujących leki mogące wydłużać odstęp QT.
Priapizm
Podczas stosowania leków o działaniu antagonistycznym wobec receptorów alfa-adrenergicznych zgłaszano przypadki priapizmu. Pacjentów należy poinformować o konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza w przypadku utrzymującej się erekcji.
Regulacja temperatury ciała
Lekom przeciwpsychotycznym przypisuje się właściwość zakłócania zdolności organizmu do regulacji temperatury ciała. Należy zachować ostrożność przepisując Rispolept pacjentom narażonym na czynniki mogące sprzyjać podwyższeniu temperatury ciała.
Wpływ na płodność
Ze względu na wpływ na stężenie prolaktyny, długotrwałe stosowanie rysperydonu może wpływać na płodność u kobiet i mężczyzn.
Warto zapamiętać
- Rispolept może powodować senność, zawroty głowy i niewyraźne widzenie, co może upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
- Podczas leczenia Rispoleptem należy regularnie kontrolować masę ciała pacjenta ze względu na ryzyko jej zwiększenia.
Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji
Interakcje farmakodynamiczne
Należy zachować ostrożność przepisując rysperydon jednocześnie z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT, takimi jak leki przeciwarytmiczne klasy IA i III, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, niektóre leki przeciwhistaminowe czy leki przeciwmalaryczne.
Rysperydon może nasilać działanie sedacyjne alkoholu i innych leków działających ośrodkowo, w tym opioidów, leków przeciwhistaminowych i benzodiazepin.
Rysperydon może antagonizować działanie lewodopy i innych agonistów dopaminergicznych. W przypadku konieczności jednoczesnego stosowania tych leków, zwłaszcza u pacjentów z chorobą Parkinsona, należy stosować najmniejsze skuteczne dawki obu leków.
Interakcje farmakokinetyczne
Rysperydon jest metabolizowany głównie przez CYP2D6 i w mniejszym stopniu przez CYP3A4. Zarówno rysperydon, jak i jego aktywny metabolit 9-hydroksyrysperydon są substratami glikoproteiny P (P-gp).
Silne inhibitory CYP2D6 (np. paroksetyna, fluoksetyna) mogą zwiększać stężenie rysperydonu w osoczu. Silne inhibitory CYP3A4 i/lub P-gp (np. itrakonazol, ketokonazol) mogą znacząco zwiększać stężenie aktywnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu.
Silne induktory CYP3A4 i/lub P-gp (np. karbamazepina, ryfampicyna) mogą zmniejszać stężenie aktywnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu.
W przypadku rozpoczynania lub kończenia leczenia tymi lekami należy ponownie ocenić dawkowanie rysperydonu.
Wpływ na ciążę i laktację
Brak wystarczających danych dotyczących stosowania rysperydonu u kobiet w ciąży. W badaniach na zwierzętach nie stwierdzono działania teratogennego, ale obserwowano innego rodzaju toksyczny wpływ na reprodukcję.
Noworodki narażone na działanie leków przeciwpsychotycznych (w tym rysperydonu) w trzecim trymestrze ciąży są w grupie ryzyka wystąpienia działań niepożądanych, w tym zaburzeń pozapiramidowych i/lub objawów odstawiennych o różnym nasileniu i czasie trwania po porodzie.
Rispolept przenika do mleka kobiecego. Należy podjąć decyzję czy przerwać karmienie piersią czy przerwać podawanie rysperydonu biorąc pod uwagę korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki.
Działania niepożądane
Najczęściej zgłaszane działania niepożądane (częstość ≥10%) to:
- Parkinsonizm
- Sedacja/senność
- Ból głowy
- Bezsenność
Często występujące działania niepożądane (1-10%) obejmują m.in.:
- Zwiększenie masy ciała
- Zwiększenie apetytu
- Zaburzenia snu
- Lęk, depresja
- Zawroty głowy
- Dystonia, drżenie
- Tachykardia
- Niedociśnienie ortostatyczne
- Zaparcia, nudności, wymioty
- Wysypka
Rzadziej występują m.in. zaburzenia hematologiczne, zaburzenia metaboliczne (w tym hiperglikemia), złośliwy zespół neuroleptyczny, napady drgawkowe, zaburzenia czynności wątroby.
U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem leczonych rysperydonem obserwowano zwiększoną śmiertelność oraz zwiększone ryzyko zdarzeń naczyniowo-mózgowych.
Przedawkowanie
Objawy przedawkowania wynikają zwykle z nasilenia znanych działań farmakologicznych rysperydonu i obejmują senność, sedację, tachykardię, niedociśnienie oraz objawy pozapiramidowe. Zgłaszano przypadki wydłużenia odstępu QT i drgawek.
Leczenie przedawkowania jest objawowe i podtrzymujące. Należy monitorować czynność układu krążenia, w tym ciągły zapis EKG w celu wykrycia ewentualnych zaburzeń rytmu serca. Nie ma swoistego antidotum dla rysperydonu.
Właściwości farmakologiczne
Rysperydon jest selektywnym antagonistą monoaminergicznym o wysokim powinowactwie do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 i dopaminergicznych D2. Wiąże się również z receptorami α1-adrenergicznymi i z mniejszym powinowactwem z receptorami histaminowymi H1 i α2-adrenergicznymi.
Zrównoważone działanie antagonistyczne na receptory serotoninergiczne i dopaminergiczne może zmniejszać ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych i rozszerzać działanie terapeutyczne na objawy negatywne i zaburzenia afektywne w schizofrenii.
Rysperydon jest metabolizowany do aktywnego metabolitu 9-hydroksyrysperydonu, który ma podobny profil farmakologiczny.
Wnioski
Rispolept (rysperydon) jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym o szerokim spektrum zastosowań w psychiatrii, w tym w leczeniu schizofrenii, epizodów maniakalnych i zaburzeń zachowania. Wykazuje korzystny profil działania w porównaniu do klasycznych neuroleptyków, ale wymaga starannego monitorowania pacjenta ze względu na możliwe działania niepożądane, zwłaszcza metaboliczne i sercowo-naczyniowe. Stosowanie leku powinno być zindywidualizowane, z uwzględnieniem stanu klinicznego pacjenta i potencjalnych interakcji z innymi lekami.
Zespół Tourette'a; F21; F22; F23; F24; F25; F28; F29 wg ICD-10; Depresja lub zaburzenia depresyjne (F32; F33; F34; F38; F39 wg ICD-10); tiki (F95.0; F95.1; F95.8; F95.9 wg ICD-10) - do ukończenia 18 rż.
2) Pacjenci 65+
Przysługuje uprawnionym pacjentom we wskazaniach określonych w decyzji o objęciu refundacją. Jeżeli lek jest refundowany we wszystkich zarejestrowanych wskazaniach, to jest w nich wszystkich bezpłatny dla pacjenta. Jeżeli natomiast lek jest refundowany w określonych wskazaniach, to jest bezpłatny dla seniorów tylko i wyłącznie w tych właśnie wskazaniach.
3) Pacjenci do ukończenia 18 roku życia