Nibix
Imatinib
Wskazania do stosowania
Imatynib jest wskazany w leczeniu:
- Dorosłych pacjentów oraz dzieci i młodzieży z nowo rozpoznaną przewlekłą białaczką szpikową (CML) z chromosomem Philadelphia (Ph+), którzy nie kwalifikują się do zabiegu transplantacji szpiku jako leczenia pierwszego rzutu.
- Dorosłych pacjentów oraz dzieci i młodzieży z CML Ph+ w fazie przewlekłej, gdy leczenie interferonem α jest nieskuteczne lub w fazie akceleracji choroby, lub w przebiegu przełomu blastycznego.
- Dorosłych pacjentów oraz dzieci i młodzieży z nowo rozpoznaną ostrą białaczką limfoblastyczną z chromosomem Philadelphia (Ph+ ALL) w skojarzeniu z chemioterapią.
- Dorosłych pacjentów z nawracającą lub oporną na leczenie Ph+ ALL w monoterapii.
- Dorosłych pacjentów z zespołami mielodysplastycznymi/mieloproliferacyjnymi (MDS/MPD) związanymi z rearanżacją genu receptora płytkopochodnego czynnika wzrostu (PDGFR).
- Dorosłych pacjentów z zaawansowanym zespołem hipereozynofilowym (HES) i/lub przewlekłą białaczką eozynofilową (CEL) z rearanżacją FIP1L1-PDGFRα.
- Dorosłych pacjentów z nieoperacyjnymi guzowatymi włókniakomięsakami skóry (DFSP) oraz dorosłych pacjentów z nawracającymi i/lub z przerzutami DFSP, którzy nie kwalifikują się do zabiegu chirurgicznego.
Skuteczność imatynibu oceniano na podstawie współczynnika ogólnej odpowiedzi hematologicznej i cytogenetycznej oraz okresu przeżycia wolnego od progresji choroby w CML, współczynnika odpowiedzi hematologicznej i cytogenetycznej w Ph+ ALL, MDS/MPD, współczynnika odpowiedzi hematologicznej w HES/CEL oraz na podstawie obiektywnego współczynnika odpowiedzi u dorosłych pacjentów z DFSP.
Doświadczenie ze stosowaniem imatynibu u pacjentów z MDS/MPD związanymi z rearanżacją genu PDGFR jest bardzo ograniczone. Z wyjątkiem nowo rozpoznanej przewlekłej białaczki szpikowej (CML) brak kontrolowanych badań klinicznych wykazujących korzyść kliniczną lub zwiększone przeżycie w tych wskazaniach.
Dawkowanie i sposób podawania
Leczenie powinien prowadzić lekarz mający doświadczenie w leczeniu pacjentów z hematologicznymi nowotworami złośliwymi i mięsakami złośliwymi. Zalecaną dawkę należy przyjmować doustnie podczas posiłku, popijając dużą szklanką wody, w celu zminimalizowania ryzyka podrażnienia przewodu pokarmowego. Dawki po 400 mg lub 600 mg należy podawać raz na dobę, natomiast dobową dawkę 800 mg należy podawać w dwóch dawkach po 400 mg, rano i wieczorem.
Pacjentom (dzieci), którzy nie są zdolni połknąć kapsułek, można sporządzić zawiesinę w szklance niegazowanej wody mineralnej lub soku jabłkowego. Zawiesina powinna być podana natychmiast po przygotowaniu.
Dawkowanie w CML u dorosłych pacjentów
Zalecane dawkowanie produktu leczniczego z imatinibem wynosi 600 mg/dobę u dorosłych pacjentów w przebiegu przełomu blastycznego. Przełom blastyczny jest definiowany jako stan, w którym liczba blastów we krwi lub szpiku jest ≥ 30% lub jako obecność ognisk pozaszpikowych choroby innych niż w wątrobie i śledzionie.
Czas trwania leczenia: W badaniach klinicznych leczenie imatynibem było kontynuowane do czasu progresji choroby. Nie badano wpływu zaprzestania leczenia po osiągnięciu pełnej odpowiedzi cytogenetycznej.
U pacjentów, u których nie występują poważne działania niepożądane oraz poważna neutropenia lub trombocytopenia nie spowodowane białaczką można rozważyć zwiększenie dawki z 600 mg do 800 mg (podawanych w dwóch dawkach po 400 mg) w leczeniu przełomu blastycznego w następujących przypadkach:
- Postęp choroby (na każdym jej etapie)
- Brak zadowalającej odpowiedzi hematologicznej po co najmniej 3 miesiącach leczenia
- Brak odpowiedzi cytogenetycznej po 12 miesiącach leczenia
- Utrata osiągniętej uprzednio odpowiedzi hematologicznej i/lub cytogenetycznej
Po zwiększeniu dawki należy uważnie obserwować pacjentów, ponieważ jej zwiększenie może spowodować nasilenie występowania działań niepożądanych.
Dawkowanie w CML u dzieci i młodzieży
Dawkowanie u dzieci należy ustalać na podstawie powierzchni ciała (mg/m2). U dzieci w fazie przewlekłej CML i fazach zaawansowanych CML zaleca się dawkę 340 mg/m2 na dobę (nie należy stosować całkowitej dawki większej niż 800 mg). Produkt można podawać w postaci jednej dawki na dobę lub można podzielić dawkę dobową na dwie części – jedną podawaną rano i drugą wieczorem.
Zalecenia dotyczące dawkowania są oparte na stosowaniu u małej liczby dzieci i młodzieży. Brak doświadczenia w leczeniu dzieci poniżej 2 lat.
U dzieci, u których nie występują poważne działania niepożądane oraz poważna neutropenia lub trombocytopenia nie spowodowane białaczką, można rozważyć zwiększenie dawki z 340 mg/m2 do 570 mg/m2/dobę (nie należy stosować całkowitej dawki większej niż 800 mg) w następujących przypadkach:
- Postęp choroby (na każdym jej etapie)
- Brak zadowalającej odpowiedzi hematologicznej po co najmniej 3 miesiącach leczenia
- Brak odpowiedzi cytogenetycznej po 12 miesiącach leczenia
- Utrata osiągniętej uprzednio odpowiedzi hematologicznej i/lub cytogenetycznej
Po zwiększeniu dawki należy uważnie obserwować pacjentów, ponieważ jej zwiększenie może spowodować nasilenie występowania działań niepożądanych.
Dawkowanie w Ph+ ALL u dorosłych pacjentów
Zalecana dawka imatynibu to 600 mg/dobę u dorosłych pacjentów z Ph+ ALL. We wszystkich fazach leczenia konieczny jest nadzór hematologów doświadczonych w prowadzeniu pacjentów z tą chorobą.
Schemat dawkowania: Na podstawie istniejących danych, wykazano skuteczność i bezpieczeństwo stosowania imatynibu w dawce 600 mg/dobę w skojarzeniu z chemioterapią w fazie indukcji, konsolidacji i leczenia podtrzymującego u dorosłych pacjentów z nowo rozpoznaną Ph+ ALL. Czas trwania leczenia imatynibem może różnić się w zależności od wybranego programu leczenia, jednak na ogół dłuższa ekspozycja na imatynib dawała lepsze wyniki.
Dla dorosłych pacjentów z nawracającą lub oporną na leczenie Ph+ ALL monoterapia imatynibem w dawce 600 mg/dobę jest bezpieczna, skuteczna i może być stosowana do czasu wystąpienia progresji choroby.
Dawkowanie w Ph+ ALL u dzieci
Dawkowanie u dzieci należy ustalać na podstawie powierzchni ciała (mg/m2). U dzieci z Ph+ ALL zaleca się dawkę dobową w wysokości 340 mg/m2 (nie należy stosować dawki całkowitej większej niż 600 mg).
Dawkowanie w MDS/MPD
Zalecana dawka imatynibu to 400 mg/dobę u dorosłych pacjentów z MDS/MPD.
Czas trwania leczenia: W jedynym badaniu klinicznym przeprowadzonym do tej pory, leczenie imatynibem kontynuowano do chwili wystąpienia progresji choroby. W momencie przeprowadzania analizy, mediana czasu leczenia wynosiła 47 miesięcy (24 dni – 60 miesięcy).
Dawkowanie w HES/CEL
Zalecana dawka imatynibu wynosi 100 mg/dobę u dorosłych pacjentów z HES/CEL.
Można rozważyć zwiększenie dawki ze 100 mg do 400 mg przy braku reakcji niepożądanych na lek, jeśli badania wykażą niewystarczającą odpowiedź na leczenie.
Leczenie powinno być kontynuowane tak długo, jak długo pacjent odnosi z niego korzyść.
Dawkowanie w DFSP
U dorosłych pacjentów z DFSP zalecana dawka produktu leczniczego to 800 mg/dobę.
Zmiana dawkowania ze względu na działania niepożądane
Pozahematologiczne działania niepożądane:
W przypadku wystąpienia poważnych, pozahematologicznych działań niepożądanych należy przerwać leczenie imatynibem do czasu ich ustąpienia. Następnie w zależności od początkowego stopnia ciężkości zdarzenia niepożądanego, można wznowić właściwe leczenie.
Jeśli stężenie bilirubiny przekroczy 3-krotnie górną granicę normy lub aktywność aminotransferaz wątrobowych przekroczy 5-krotnie górną granicę normy należy zaprzestać podawania imatynibu do czasu, gdy stężenie bilirubiny będzie mniejsze niż 1,5-krotna wartość górnej granicy normy, a aktywność aminotransferaz będzie mniejsza niż 2,5-krotna wartość górnej granicy normy. Leczenie imatynibem można kontynuować stosując zmniejszone dawki dobowe. U dorosłych dawkę należy zmniejszyć z 400 mg do 300 mg, lub z 600 mg do 400 mg, lub z 800 mg do 600 mg, a u dzieci z 340 mg/m2 do 260 mg/m2 na dobę.
Hematologiczne działania niepożądane:
Zaleca się zmniejszenie dawki leku lub przerwanie leczenia w przypadku ciężkiej neutropenii lub trombocytopenii, zgodnie ze wskazówkami podanymi w poniższej tabeli.
Wskazanie | ANC | Płytki krwi | Postępowanie |
---|---|---|---|
HES/CEL (dawka początkowa 100 mg) | <1,0 x 109/l | <50 x 109/l | Przerwać podawanie imatynibu aż do chwili, gdy ANC ≥1,5 x 109/l a płytki krwi ≥75 x 109/l. Ponownie rozpocząć leczenie imatynibem w dawce stosowanej uprzednio. |
MDS/MPD (dawka początkowa 400 mg) HES/CEL (po dawce 400 mg) |
<1,0 x 109/l | <50 x 109/l | Przerwać leczenie do czasu gdy ANC ≥1,5 x 109/l a płytki krwi ≥75 x 109/l. Ponownie rozpocząć leczenie imatynibem w dawce stosowanej uprzednio. W przypadku ponownego zmniejszenia ANC <1,0 x 109/l i/lub płytki krwi <50 x 109/l, powtórzyć postępowanie podane w punkcie 1, a następnie wrócić do podawania imatynibu w dawce zmniejszonej do 300 mg. |
CML w fazie przewlekłej u dzieci i młodzieży (dawka 340 mg/m2) | <1,0 x 109/l | <50 x 109/l | Przerwać podawanie produktu aż do chwili, gdy ANC ≥1,5 x 109/l, a płytki krwi ≥75 x 109/l. Ponownie rozpocząć leczenie produktem w dawce stosowanej uprzednio. W razie ponownego wystąpienia ANC <1,0 x 109/l, i/lub płytki krwi <50 x 109/l należy przerwać podawanie produktu aż do chwili, gdy ANC ≥1,5 x 109/l, a płytki krwi ≥75 x 109/l i wznowić stosowanie produktu w dawce 260 mg/m2. |
Przełom blastyczny w CML (dawka początkowa 600 mg) | <0,5 x 109/l | <10 x 109/l | Sprawdzić, czy niedobór krwinek jest spowodowany białaczką (aspiracja szpiku lub biopsja). Jeśli niedobór krwinek nie ma związku z białaczką, należy zmniejszyć dawkę produktu do 400 mg. Jeśli niedobór krwinek utrzymuje się przez okres 2 tygodni, dawkę należy zmniejszyć do 300 mg. Jeśli niedobór krwinek utrzymuje się przez okres 4 tygodni i nadal nie jest spowodowany białaczką, należy przerwać leczenie produktem do czasu, gdy ANC ≥1 x 109/l i płytki krwi ≥20 x 109/l; następnie, należy ponownie podjąć leczenie podając dawkę 300 mg. |
CML w fazie akceleracji i przełomu blastycznego u dzieci i młodzieży (dawka początkowa 340 mg/m2) | <0,5 x 109/l | <10 x 109/l | Sprawdzić, czy niedobór krwinek jest spowodowany białaczką (aspiracja szpiku lub biopsja). Jeśli niedobór krwinek nie ma związku z białaczką, należy zmniejszyć dawkę produktu do 260 mg/m2. Jeśli niedobór krwinek utrzymuje się przez okres 2 tygodni, dawkę należy zmniejszyć do 200 mg/m2. Jeśli niedobór krwinek utrzymuje się przez okres 4 tygodni i nadal nie jest spowodowany białaczką, należy przerwać leczenie produktem do czasu, gdy ANC ≥1 x 109/l i płytki krwi ≥20 x 109/l; następnie, należy ponownie podjąć leczenie podając dawkę 200 mg/m2. |
Dawkowanie należy dostosowywać indywidualnie w zależności od odpowiedzi na leczenie i występowania działań niepożądanych. Konieczne jest ścisłe monitorowanie parametrów hematologicznych i biochemicznych podczas całego okresu leczenia.
Stosowanie u dzieci i młodzieży
Brak danych dotyczących stosowania u dzieci z CML poniżej 2 roku życia. W badaniach klinicznych nie określono bezpieczeństwa stosowania i skuteczności imatynibu u dzieci z MDS/MPD, DFSP i HES/CEL w wieku poniżej 18 lat.
Niewydolność wątroby
Imatynib jest głównie metabolizowany przez wątrobę. Pacjentom z łagodnymi, umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby należy podawać minimalną zalecaną dawkę 400 mg/dobę. Dawkę tę można zmniejszyć w przypadku nietolerancji.
Niewydolność nerek
Pacjenci z łagodnym lub umiarkowanym zaburzeniem czynności nerek powinni otrzymywać minimalną zalecaną dawkę 400 mg/dobę jako dawkę początkową. U pacjentów dializowanych lub z ostrą niewydolnością nerek zalecaną dawką początkową jest również 400 mg. Jednakże, u tych pacjentów zaleca się zachowanie ostrożności. W przypadku nietolerancji dawkę można zmniejszyć a w przypadku braku skuteczności, można ją zwiększyć.
Stosowanie u osób w podeszłym wieku
Nie ma konieczności specjalnego dawkowania u pacjentów w podeszłym wieku.
Przeciwwskazania
Nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania
Podczas stosowania imatynibu mogą wystąpić interakcje z innymi lekami. Należy zachować szczególną ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu:
- Silnych inhibitorów CYP3A4 (np. ketokonazol)
- Substratów CYP3A4 o wąskim indeksie terapeutycznym (np. cyklosporyna, pimozyd)
- Substratów CYP2C9 o wąskim indeksie terapeutycznym (np. warfaryna)
- Silnych induktorów CYP3A4 (np. ryfampicyna, karbamazepina)
Należy monitorować czynność tarczycy u pacjentów po tyreoidektomii otrzymujących lewotyroksynę.
U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby należy ściśle monitorować morfologię krwi i aktywność enzymów wątrobowych. Możliwe jest uszkodzenie wątroby, w tym niewydolność wątroby.
Należy kontrolować masę ciała pacjentów ze względu na ryzyko zatrzymania płynów. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z chorobami serca.
U pacjentów z zespołem hipereozynofilowym i zajęciem serca należy rozważyć wykonanie badań kardiologicznych przed rozpoczęciem leczenia.
Należy monitorować pacjentów pod kątem krwawień z przewodu pokarmowego i krwawień wewnątrz guza, szczególnie u pacjentów z GIST.
Przed rozpoczęciem leczenia zaleca się korektę odwodnienia i leczenie hiperurykemii ze względu na ryzyko zespołu rozpadu guza.
Należy regularnie wykonywać pełne badanie krwi. Możliwe jest wystąpienie neutropenii i trombocytopenii.
U dzieci i młodzieży przed okresem dojrzewania należy monitorować wzrost ze względu na ryzyko opóźnienia wzrostu.
Pacjentów należy poinformować o możliwości wystąpienia zawrotów głowy, zaburzeń widzenia i senności podczas leczenia.
Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji
Imatynib może wchodzić w interakcje z wieloma lekami, w tym:
- Inhibitory CYP3A4 (np. ketokonazol) - mogą zwiększać stężenie imatynibu
- Induktory CYP3A4 (np. ryfampicyna) - mogą zmniejszać stężenie imatynibu
- Substraty CYP3A4 (np. symwastatyna) - imatynib może zwiększać ich stężenie
- Substraty CYP2D6 (np. metoprolol) - imatynib może zwiększać ich stężenie
- Warfaryna - imatynib może nasilać jej działanie przeciwzakrzepowe
- Paracetamol - imatynib może hamować jego metabolizm
- Lewotyroksyna - imatynib może zmniejszać jej działanie
Należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu imatynibu z tymi lekami i w razie potrzeby dostosować dawkowanie.
Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Ciąża
Istnieją ograniczone dane dotyczące stosowania imatynibu u kobiet w ciąży. Badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na reprodukcję. Potencjalne zagrożenie dla płodu nie jest znane. Imatynibu nie należy stosować w okresie ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli lek jest stosowany u kobiety ciężarnej, pacjentka musi być poinformowana o potencjalnym ryzyku dla płodu.
Karmienie piersią
Imatynib i jego czynny metabolit przenikają do mleka matki. Ze względu na potencjalne ryzyko dla niemowlęcia, kobiety stosujące imatynib nie powinny karmić piersią.
Płodność
Brak danych dotyczących wpływu imatynibu na płodność u ludzi. Pacjenci zwracający uwagę na swoją płodność powinni skonsultować się z lekarzem.
Działania niepożądane
Najczęstsze działania niepożądane (≥10%) związane ze stosowaniem imatynibu to:
- Nudności
- Wymioty
- Biegunka
- Bóle brzucha
- Zmęczenie
- Bóle mięśni
- Kurcze mięśni
- Wysypka
- Obrzęki (głównie okołooczodołowe i kończyn dolnych)
Często obserwowano również:
- Neutropenię
- Trombocytopenię
- Niedokrwistość
- Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych
Rzadziej występowały poważne działania niepożądane, takie jak:
- Krwawienia z przewodu pokarmowego
- Krwawienia wewnątrz guza
- Zatrzymanie płynów (wysięk opłucnowy, wodobrzusze, obrzęk płuc)
- Niewydolność serca
- Niewydolność wątroby
- Zespół rozpadu guza
Pełna lista działań niepożądanych jest bardzo obszerna. Pacjenci powinni być ściśle monitorowani podczas leczenia, a wszelkie niepokojące objawy należy zgłaszać lekarzowi.
Przedawkowanie
Doświadczenie z dawkami większymi niż zalecana dawka lecznicza jest ograniczone. W przypadku przedawkowania należy obserwować pacjenta i zastosować odpowiednie leczenie objawowe. Zgłaszane objawy przedawkowania obejmowały nudności, wymioty, biegunkę, wysypkę, obrzęki, zmęczenie, bóle mięśni, trombocytopenię, pancytopenię, ból brzucha, ból głowy, zmniejszenie apetytu oraz zwiększenie stężenia enzymów wątrobowych.
Właściwości farmakologiczne
Mechanizm działania
Imatynib jest małą cząsteczką inhibitora kinazy białkowo-tyrozynowej, która silnie hamuje aktywność kinazy tyrozynowej Bcr-Abl oraz wielu receptorów kinaz tyrozynowych, w tym:
- Kit
- Receptora czynnika wzrostu komórek macierzystych (SCF)
- Receptory domeny dyskoidynowej (DDR1 i DDR2)
- Receptory czynnika stymulującego kolonie (CSF-1R)
- Receptory α i β płytkopochodnego czynnika wzrostu (PDGFR-α i PDGFR-β)
Imatynib może również hamować procesy komórkowe, w aktywacji których pośredniczą wymienione receptory kinaz.
Wnioski
Imatynib jest skutecznym lekiem w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej i innych nowotworów związanych z nieprawidłową aktywnością kinaz tyrozynowych. Wymaga jednak ścisłego monitorowania pacjenta ze względu