Egolanza
Olanzapine
Olanzapina jest wskazana w leczeniu:
- Schizofrenii
- Średnio nasilonych i ciężkich epizodów manii
- Zapobiegania nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej u pacjentów, u których w terapii epizodu manii uzyskano dobrą odpowiedź na leczenie olanzapiną
Olanzapina wykazuje skuteczność w długoterminowym leczeniu podtrzymującym pacjentów ze schizofrenią, u których stwierdzono dobrą odpowiedź na leczenie w początkowej fazie terapii.
Dawkowanie
Dorośli
Wskazanie | Dawka początkowa | Zakres dawek |
---|---|---|
Schizofrenia | 10 mg/dobę | 5-20 mg/dobę |
Epizod manii | 15 mg/dobę (monoterapia) 10 mg/dobę (terapia skojarzona) |
5-20 mg/dobę |
Zapobieganie nawrotom ChAD | 10 mg/dobę | 5-20 mg/dobę |
Dawka dobowa może być dostosowywana w zależności od stanu klinicznego pacjenta. Zwiększenie dawki ponad rekomendowaną dawkę początkową powinno być dokonywane nie częściej niż co 24 godziny.
Szczególne grupy pacjentów
- Pacjenci w podeszłym wieku (>65 lat): rozważyć mniejszą dawkę początkową (5 mg/dobę)
- Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby: rozważyć mniejszą dawkę początkową (5 mg/dobę)
- Osoby palące: rozważyć zwiększenie dawki ze względu na indukcję metabolizmu olanzapiny przez palenie tytoniu
W przypadku planowanego zakończenia leczenia olanzapiną należy rozważyć stopniowe zmniejszanie dawki leku.
Dawkowanie olanzapiny powinno być zindywidualizowane w zależności od stanu klinicznego pacjenta oraz obecności czynników mogących wpływać na jej metabolizm. Kluczowe jest rozpoczynanie od mniejszych dawek u pacjentów w podeszłym wieku oraz z zaburzeniami czynności nerek/wątroby.
Przeciwwskazania
Stosowanie olanzapiny jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:
- Nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą
- Pacjenci ze stwierdzonym ryzykiem wystąpienia jaskry z wąskim kątem przesączania
Przed rozpoczęciem leczenia olanzapiną należy wykluczyć nadwrażliwość na lek oraz ryzyko jaskry z wąskim kątem przesączania.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Pacjenci w podeszłym wieku z psychozą związaną z otępieniem
Nie zaleca się stosowania olanzapiny u pacjentów z objawami psychozy i/lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem ze względu na:
- Zwiększoną śmiertelność (3,5% vs 1,5% w grupie placebo)
- Zwiększone ryzyko zdarzeń naczyniowo-mózgowych (1,3% vs 0,4% w grupie placebo)
Choroba Parkinsona
Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy wywołanej agonistami dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona ze względu na nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy.
Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)
Należy przerwać stosowanie olanzapiny w przypadku wystąpienia objawów ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie.
Hiperglikemia i cukrzyca
Niezbyt często zgłaszano wystąpienie hiperglikemii i/lub rozwój lub nasilenie objawów cukrzycy. Zaleca się odpowiednie monitorowanie stanu klinicznego, szczególnie u pacjentów z cukrzycą lub czynnikami ryzyka jej rozwoju.
Zaburzenia lipidowe
U pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w profilu lipidowym. W przypadku ich wystąpienia należy rozważyć odpowiednie leczenie.
Aktywność przeciwcholinergiczna
Należy zachować ostrożność przepisując olanzapinę pacjentom z przerostem gruczołu krokowego, niedrożnością porażenną jelit i podobnymi schorzeniami.
Czynność wątroby
Często obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych. Należy zachować ostrożność u pacjentów ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT, objawami niewydolności wątroby lub przyjmujących leki hepatotoksyczne.
Neutropenia
Należy zachować ostrożność u pacjentów z małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych, przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię lub z zahamowaniem czynności szpiku w wywiadzie.
Przerwanie leczenia
Rzadko zgłaszano ostre objawy odstawienne (pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności, wymioty) po nagłym przerwaniu stosowania olanzapiny.
Odstęp QT
Należy zachować ostrożność stosując olanzapinę u pacjentów z wydłużonym odstępem QTc lub czynnikami ryzyka jego wydłużenia.
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa
Podczas leczenia olanzapiną zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Należy zidentyfikować czynniki ryzyka i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.
Stosowanie olanzapiny wymaga szczególnej ostrożności i monitorowania pacjentów pod kątem potencjalnych działań niepożądanych, zwłaszcza metabolicznych, sercowo-naczyniowych i neurologicznych. Kluczowe jest indywidualne dostosowanie terapii i regularna ocena stosunku korzyści do ryzyka.
Warto zapamiętać
- Olanzapina jest skuteczna w leczeniu schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej
- Dawkowanie należy dostosować indywidualnie, rozpoczynając od mniejszych dawek u pacjentów w podeszłym wieku
- Konieczne jest monitorowanie parametrów metabolicznych, sercowo-naczyniowych i neurologicznych podczas terapii
Interakcje
Olanzapina może wchodzić w interakcje z innymi lekami, wpływając na ich działanie lub podlegając wpływowi innych substancji:
Leki wpływające na olanzapinę:
- Induktory CYP1A2 (np. karbamazepina, palenie tytoniu) - mogą zmniejszać stężenie olanzapiny
- Inhibitory CYP1A2 (np. fluwoksamina, cyprofloksacyna) - mogą zwiększać stężenie olanzapiny
- Węgiel aktywny - zmniejsza biodostępność olanzapiny o 50-60%
Wpływ olanzapiny na inne leki:
- Olanzapina może wykazywać działanie antagonistyczne wobec agonistów dopaminy
- Nie stwierdzono istotnego wpływu na metabolizm innych leków metabolizowanych przez główne izoenzymy CYP450
Inne istotne interakcje:
- Alkohol i leki działające depresyjnie na OUN - możliwe nasilenie działania sedatywnego
- Leki przeciwparkinsonowskie - nie zaleca się jednoczesnego stosowania u pacjentów z chorobą Parkinsona
- Leki wydłużające odstęp QTc - należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu
Przed włączeniem olanzapiny należy dokładnie przeanalizować stosowane przez pacjenta leki pod kątem potencjalnych interakcji. Szczególną uwagę należy zwrócić na leki wpływające na metabolizm olanzapiny oraz te, których działanie może być przez nią modyfikowane.
Ciąża i laktacja
Stosowanie olanzapiny w ciąży:
- Brak odpowiednich kontrolowanych badań u kobiet w ciąży
- Olanzapina powinna być stosowana w ciąży jedynie wtedy, gdy spodziewane korzyści dla matki przeważają nad potencjalnym ryzykiem dla płodu
- Noworodki narażone na działanie leków przeciwpsychotycznych w III trymestrze ciąży są w grupie ryzyka wystąpienia działań niepożądanych, w tym objawów pozapiramidowych i/lub objawów odstawienia
Karmienie piersią:
- Olanzapina przenika do mleka kobiecego
- Średnia ekspozycja u niemowląt (mg/kg mc.) w stanie stacjonarnym stanowi 1,8% dawki przyjętej przez matkę
- Zaleca się odradzenie karmienia piersią pacjentkom przyjmującym olanzapinę
Decyzja o stosowaniu olanzapiny u kobiet w ciąży powinna być podejmowana indywidualnie po dokładnej analizie korzyści i ryzyka. Karmienie piersią nie jest zalecane podczas terapii olanzapiną.
Działania niepożądane
Najczęściej zgłaszane działania niepożądane (>1% pacjentów) związane ze stosowaniem olanzapiny to:
- Senność
- Zwiększenie masy ciała
- Eozynofilia
- Zwiększenie stężenia prolaktyny, cholesterolu, glukozy i triglicerydów
- Zwiększenie apetytu
- Zawroty głowy
- Akatyzja
- Parkinsonizm
- Leukopenia, neutropenia
- Niedociśnienie ortostatyczne
- Przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych
- Wysypka
- Astenia, zmęczenie
- Obrzęki
Inne istotne działania niepożądane obejmują:
- Zaburzenia metaboliczne (cukrzyca, hiperlipidemia)
- Zaburzenia sercowo-naczyniowe (wydłużenie odstępu QTc, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa)
- Złośliwy zespół neuroleptyczny
- Późne dyskinezy
- Napady drgawkowe
Pacjenci leczeni olanzapiną wymagają regularnego monitorowania pod kątem potencjalnych działań niepożądanych, szczególnie metabolicznych i neurologicznych. Konieczna jest edukacja pacjentów odnośnie możliwych objawów ubocznych i konieczności ich zgłaszania.
Przedawkowanie
W przypadku przedawkowania olanzapiny mogą wystąpić następujące objawy:
- Częstoskurcz
- Pobudzenie lub agresywność
- Dyzartria
- Objawy pozapiramidowe
- Obniżony poziom świadomości (od sedacji do śpiączki)
- Delirium
- Drgawki
- Depresja oddechowa
- Zaburzenia rytmu serca
Postępowanie w przypadku przedawkowania:
- Nie istnieje swoista odtrutka
- Nie zaleca się prowokowania wymiotów
- Można rozważyć płukanie żołądka i podanie węgla aktywnego
- Leczenie objawowe i monitorowanie czynności życiowych
- Nie stosować adrenaliny, dopaminy ani innych środków sympatykomimetycznych z aktywnością β-agonistyczną
- Monitorowanie czynności układu sercowo-naczyniowego w celu wykrycia zaburzeń rytmu serca
Przedawkowanie olanzapiny może prowadzić do poważnych powikłań, w tym zgonu. Kluczowe jest szybkie wdrożenie leczenia objawowego i ścisłe monitorowanie pacjenta.
Mechanizm działania
Olanzapina jest lekiem przeciwpsychotycznym, przeciwmaniakalnym oraz stabilizującym nastrój. Jej działanie opiera się na wpływie na liczne układy receptorowe w ośrodkowym układzie nerwowym, w tym:
- Receptory dopaminergiczne
- Receptory serotoninergiczne
- Receptory muskarynowe
- Receptory histaminowe
- Receptory adrenergiczne
Szerokie spektrum działania olanzapiny na różne układy receptorowe tłumaczy jej skuteczność w leczeniu schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej, ale jednocześnie jest przyczyną wielu potencjalnych działań niepożądanych.
Podsumowanie
Olanzapina jest skutecznym lekiem przeciwpsychotycznym stosowanym w leczeniu schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej. Jej stosowanie wymaga jednak szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza metabolicznych i sercowo-naczyniowych. Kluczowe jest indywidualne dostosowanie dawki, regularne monitorowanie pacjenta oraz edukacja w zakresie potencjalnych objawów ubocznych. Decyzja o włączeniu olanzapiny powinna być podejmowana po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka, z uwzględnieniem stanu klinicznego pacjenta i potencjalnych interakcji z innymi stosowanymi lekami.
Choroba Huntingtona; F21; F22; F23; F24; F25; F28; F29 wg ICD-10; Jadłowstręt psychiczny (F50.0; F50.1 wg ICD-10) - do ukończenia 18 rż.
Choroba afektywna dwubiegunowa
Choroba Huntingtona; F21; F22; F23; F24; F25; F28; F29 wg ICD-10; Jadłowstręt psychiczny (F50.0; F50.1 wg ICD-10) - do ukończenia 18 rż.
2) Pacjenci 65+
Przysługuje uprawnionym pacjentom we wskazaniach określonych w decyzji o objęciu refundacją. Jeżeli lek jest refundowany we wszystkich zarejestrowanych wskazaniach, to jest w nich wszystkich bezpłatny dla pacjenta. Jeżeli natomiast lek jest refundowany w określonych wskazaniach, to jest bezpłatny dla seniorów tylko i wyłącznie w tych właśnie wskazaniach.
3) Pacjenci do ukończenia 18 roku życia