Cytosar®
Cytarabine
Cytosar® - charakterystyka produktu leczniczego
Wskazania do stosowania
Cytosar® jest produktem leczniczym o szerokim zastosowaniu w hematoonkologii. Głównym wskazaniem do jego stosowania jest indukcja i podtrzymanie remisji w ostrej białaczce szpikowej (AML) zarówno u pacjentów dorosłych, jak i pediatrycznych. Ponadto, wykazano skuteczność leku w terapii innych typów białaczek, w tym ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL) oraz przewlekłej białaczki szpikowej (CML) w fazie blastycznej.
Cytosar® może być stosowany w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi, przy czym najlepsze wyniki uzyskuje się często w terapii skojarzonej. Należy podkreślić, że remisje wywołane przez preparat, bez następowego leczenia podtrzymującego, charakteryzują się krótkotrwałością.
W terapii eksperymentalnej Cytosar® był stosowany w leczeniu wielu chorób nowotworowych, jednak rzadko wykazywał skuteczność u pacjentów z guzami litymi. Wyjątek stanowią dzieci z chłoniakiem nieziarniczym, u których obserwowano poprawę po zastosowaniu Cytosaru® w terapii skojarzonej.
Szczególnie istotne jest zastosowanie Cytosaru® w dużych dawkach, w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi, w leczeniu źle rokującej białaczki, białaczki opornej na leczenie oraz w przypadkach zaostrzeń (nawrotów) ostrej białaczki.
Cytosar® jest kluczowym lekiem w terapii ostrych białaczek, szczególnie AML, z potencjałem zastosowania w innych nowotworach hematologicznych. Jego skuteczność jest najwyższa w terapii skojarzonej i przy zastosowaniu wysokich dawek w przypadkach opornych lub nawrotowych.
Dawkowanie i sposób podawania
Cytosar® jest dostępny w dawkach 100 mg, 500 mg i 1 g. Lek może być podawany dożylnie, podskórnie lub dokanałowo. Należy podkreślić, że Cytosar® jest nieaktywny po podaniu doustnym.
Podanie dożylne
Standardowe dawkowanie: W indukcji remisji ostrej białaczki nielimfocytarnej, typowa dawka Cytosaru® w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi wynosi 100 mg/m² pc./dobę w ciągłym wlewie dożylnym (dni 1-7) lub 100 mg/m² pc. dożylnie co 12 godzin (dni 1-7).
Duże dawki: Od 2 g/m² pc. do 3 g/m² pc., podawane we wlewie dożylnym trwającym 1-3 godziny, stosowanym co 12 godzin przez 2-6 dni, w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi.
Podanie podskórne
Zazwyczaj podaje się 20-100 mg/m² pc. w zależności od wskazania i zastosowanego schematu leczenia.
Podanie dokanałowe
W przypadku białaczki z zajęciem opon mózgowo-rdzeniowych, Cytosar® podawano dokanałowo w dawkach od 5 mg/m² do 75 mg/m² pc. Częstość podawania wynosiła od 1 dawki dziennie przez 4 dni do 1 dawki co 4 dni. Najczęściej stosowaną dawką było 30 mg/m² pc. co 4 dni do uzyskania normalizacji wyników badań płynu mózgowo-rdzeniowego, po czym następował 1 dodatkowy kurs leczenia.
Droga podania | Dawkowanie | Częstotliwość |
---|---|---|
Dożylna (standardowa) | 100 mg/m² pc./dobę | Ciągły wlew (dni 1-7) lub co 12h (dni 1-7) |
Dożylna (duże dawki) | 2-3 g/m² pc. | Wlew 1-3h co 12h przez 2-6 dni |
Podskórna | 20-100 mg/m² pc. | Zależnie od schematu |
Dokanałowa | 5-75 mg/m² pc. (najczęściej 30 mg/m² pc.) | Od 1x dziennie przez 4 dni do 1x co 4 dni |
Tabela 1. Zestawienie dawkowania Cytosaru® w zależności od drogi podania
Dawkowanie Cytosaru® jest zróżnicowane i zależy od drogi podania, wskazania oraz indywidualnego schematu leczenia. Kluczowe jest dostosowanie dawki i sposobu podania do konkretnego przypadku klinicznego, z uwzględnieniem aktualnych wytycznych terapeutycznych.
Przeciwwskazania
Główne przeciwwskazania do stosowania Cytosaru® obejmują:
- Nadwrażliwość na cytarabinę
- Ciąża
- Okres karmienia piersią
Przeciwwskazania do stosowania Cytosaru® są ograniczone, co umożliwia jego szerokie zastosowanie w hematoonkologii. Szczególną uwagę należy zwrócić na bezwzględne przeciwwskazanie w okresie ciąży i karmienia piersią.
Interakcje lekowe
Cytosar® wchodzi w istotne interakcje z innymi lekami:
- Deoksycytydyna - zmniejsza mielotoksyczność cytarabiny
- Etopozyd i tenipozyd - działanie antagonistyczne
- Metotreksat i 5-fluorouracyl - nie powinny być podawane jednocześnie z Cytosarem®
Znajomość interakcji lekowych Cytosaru® jest kluczowa dla optymalizacji terapii i minimalizacji ryzyka działań niepożądanych. Szczególną ostrożność należy zachować przy łączeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi.
Ciąża i laktacja
Stosowanie Cytosaru® u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu i noworodka.
W przypadku kobiet w wieku rozrodczym konieczne jest stosowanie skutecznej antykoncepcji podczas terapii Cytosarem® oraz przez odpowiedni okres po jej zakończeniu.
Działania niepożądane
Cytosar® może powodować szereg działań niepożądanych, z których najważniejsze to:
- Supresja szpiku kostnego: leukopenia, małopłytkowość, niedokrwistość, megaloblastoza
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, biegunka, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej
- "Zespół cytarabiny": gorączka, bóle mięśniowe i kostne, zaczerwienienie skóry, zapalenie spojówek, złe samopoczucie (6-12h po podaniu leku)
- Objawy neurotoksyczne po podaniu dokanałowym: meningismus, drgawki
- Przy wysokich dawkach: uszkodzenie wątroby, nerek, zaburzenia rytmu serca, nasilone objawy neurotoksyczne (do śpiączki włącznie)
- Zapalenie spojówek (związane z wysokim stężeniem leku w łzach)
- Wyłysienie
- Zapalenie zakrzepowe żył powierzchownych
Profil działań niepożądanych Cytosaru® jest szeroki i obejmuje wiele układów. Kluczowe znaczenie ma monitorowanie pacjenta, szczególnie pod kątem supresji szpiku i objawów neurotoksycznych, zwłaszcza przy stosowaniu wysokich dawek leku.
Mechanizm działania
Cytosar® (cytarabina) jest antymetabolitem - analogiem pirymidyn (2-deoksycytydyny). Jego mechanizm działania polega na:
- Blokowaniu polimerazy DNA
- Hamowaniu reduktazy difosforanu cytydyny
Te działania prowadzą do cytotoksycznego efektu poprzez konkurencyjne blokowanie syntezy DNA. Cytosar® jest cytostatykiem fazowo specyficznym, działającym głównie w fazie S cyklu komórkowego. Dodatkowo hamuje przejście komórek z fazy G1 do S.
Zrozumienie mechanizmu działania Cytosaru® jest kluczowe dla optymalizacji schematów leczenia i przewidywania potencjalnych interakcji z innymi lekami przeciwnowotworowymi.
Właściwości farmakokinetyczne
Cytosar® charakteryzuje się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi:
- Słabe wchłanianie z przewodu pokarmowego
- Po podaniu dożylnym kinetyka dwufazowa: T0,5 wynosi 7-12 min. i 110-160 min.
- Stężenie w płynie mózgowo-rdzeniowym do 60% wartości stężenia we krwi (szczególnie po ciągłym wlewie dożylnym)
- Po podaniu dokanałowym T0,5 wynosi do 2 godzin
- Szybki metabolizm w wątrobie (deaminacja) do nieaktywnego arabinozydu urydyny
- W ciągu 24 godzin z moczem wydala się 89-96% leku, w tym 4-10% w postaci niezmienionej
Znajomość farmakokinetyki Cytosaru® jest istotna dla optymalizacji schematów dawkowania, szczególnie w kontekście ciągłych wlewów dożylnych i podawania dokanałowego.
Warto zapamiętać
- Cytosar® jest kluczowym lekiem w terapii ostrych białaczek, szczególnie AML, z najwyższą skutecznością w terapii skojarzonej i przy zastosowaniu wysokich dawek.
- Profil działań niepożądanych Cytosaru® jest szeroki, z szczególnym uwzględnieniem supresji szpiku i objawów neurotoksycznych, co wymaga ścisłego monitorowania pacjenta podczas terapii.
Skład
1 fiolka Cytosaru® zawiera odpowiednio 100 mg, 500 mg lub 1 g cytarabiny jako substancji czynnej.
Różne dostępne dawki Cytosaru® umożliwiają elastyczne dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta i stosowanego schematu leczenia.