Cytosar®
Cytarabine
Cytosar® - szczegółowe informacje dla lekarzy
Wskazania do stosowania
Cytosar® jest wskazany przede wszystkim w indukcji i podtrzymaniu remisji w ostrej białaczce szpikowej (AML) u dorosłych i dzieci. Wykazano również skuteczność leku w leczeniu innych typów białaczek:
- Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL)
- Przewlekła białaczka szpikowa (CML) w fazie blastycznej
Produkt można stosować w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi. Najlepsze wyniki uzyskuje się często w terapii skojarzonej. Należy pamiętać, że remisje wywołane przez Cytosar®, bez następowego leczenia podtrzymującego, były krótkotrwałe.
Cytosar® stosowano eksperymentalnie w leczeniu wielu chorób nowotworowych, jednak rzadko był skuteczny u pacjentów z guzami litymi. Uzyskiwano poprawę u dzieci z chłoniakiem nieziarniczym, leczonych Cytosarem® w terapii skojarzonej.
Wykazano, że Cytosar® w dużych dawkach, w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi lub w monoterapii, jest skuteczny w leczeniu:
- Źle rokującej białaczki
- Białaczki opornej na leczenie
- Zaostrzeń (nawrotów) ostrej białaczki
Cytosar® jest wszechstronnym lekiem przeciwbiałaczkowym, szczególnie skutecznym w AML. Jego zastosowanie w terapii skojarzonej oraz w dużych dawkach może przynieść korzyści w trudnych przypadkach klinicznych.
Dawkowanie i sposób podawania
Cytosar® jest dostępny w dawkach 100 mg, 500 mg i 1 g. Lek jest nieaktywny po podaniu doustnym. Drogi podania obejmują:
- Dożylną
- Podskórną
- Dokanałową
Sposób podawania zależy od zastosowanego schematu leczenia. Należy zwrócić uwagę, że w przypadku szybkiego wstrzyknięcia dożylnego, większe dawki produktu są lepiej tolerowane przez pacjentów niż po podaniu w postaci powolnego wlewu dożylnego. Wiąże się to z szybką inaktywacją produktu i krótką ekspozycją prawidłowych i nowotworowych komórek wrażliwych na duże stężenie produktu po szybkim podaniu.
Podanie dożylne
Standardowe dawki: Na początku leczenia (indukcja remisji) ostrej białaczki nielimfocytarnej dawka cytarabiny w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi wynosi zwykle:
- 100 mg/m² pc./dobę w ciągłym wlewie dożylnym (dni 1-7) lub
- 100 mg/m² pc. dożylnie co 12 h (dni 1-7)
Duże dawki: Od 2 g/m² pc. do 3 g/m² pc., podawane we wlewie dożylnym trwającym 1-3 h, stosowanym co 12 h przez 2-6 dni wraz z innymi lekami przeciwnowotworowymi lub w monoterapii.
Uwaga: W przypadku terapii dużymi dawkami, nie należy stosować rozpuszczalników zawierających alkohol benzylowy.
Podanie podskórne
Zazwyczaj podaje się 20-100 mg/m² pc. w zależności od wskazania i zastosowanego schematu leczenia.
Podanie dokanałowe
Stosowane w białaczce z zajęciem opon mózgowo-rdzeniowych. Dawki wahają się od 5 mg/m² do 75 mg/m² pc. Najczęściej stosowaną dawką jest 30 mg/m² pc. co 4 dni do uzyskania normalizacji wyników badań płynu mózgowo-rdzeniowego, po czym następuje 1 dodatkowy kurs leczenia.
Ważne: Do rekonstytucji produktu do podania dokanałowego należy stosować pozbawiony konserwantów 0,9% roztwór sodu chlorku do wstrzykiwań. Produkt należy podać natychmiast po przygotowaniu.
Droga podania | Dawkowanie | Uwagi |
---|---|---|
Dożylna (standardowa) | 100 mg/m² pc./dobę (ciągły wlew) lub 100 mg/m² pc. co 12h | Dni 1-7 |
Dożylna (duże dawki) | 2-3 g/m² pc. co 12h | Wlew 1-3h, przez 2-6 dni |
Podskórna | 20-100 mg/m² pc. | Zależnie od schematu |
Dokanałowa | 5-75 mg/m² pc. (najczęściej 30 mg/m² pc.) | Co 4 dni do normalizacji PMR |
Tabela: Zestawienie dawkowania Cytosaru® w zależności od drogi podania
Dawkowanie Cytosaru® jest złożone i zależy od wielu czynników, w tym drogi podania, typu białaczki i zastosowanego schematu leczenia. Kluczowe jest dostosowanie dawki do indywidualnych potrzeb pacjenta i ścisłe monitorowanie odpowiedzi na leczenie.
Przeciwwskazania
Stosowanie Cytosaru® jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:
- Nadwrażliwość na cytarabinę
- Ciąża
- Okres karmienia piersią
Przed rozpoczęciem leczenia Cytosarem® należy wykluczyć nadwrażliwość na lek oraz ciążę u pacjentek w wieku rozrodczym. Kobiety karmiące piersią powinny przerwać karmienie przed rozpoczęciem terapii.
Interakcje lekowe
Należy zwrócić uwagę na następujące interakcje Cytosaru® z innymi lekami:
- Deoksycytydyna: zmniejsza mielotoksyczność cytarabiny
- Etopozyd i tenipozyd: działanie antagonistyczne
- Metotreksat i 5-fluorouracyl: nie powinny być podawane jednocześnie z Cytosarem®
Przy planowaniu terapii skojarzonej z użyciem Cytosaru® należy uważnie dobierać leki towarzyszące, aby uniknąć niekorzystnych interakcji i zoptymalizować efekt terapeutyczny.
Ciąża i laktacja
Stosowanie Cytosaru® u kobiet w okresie ciąży i karmiących piersią jest przeciwwskazane ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu i noworodka.
Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję podczas leczenia Cytosarem®. W przypadku zajścia w ciążę podczas terapii, należy niezwłocznie poinformować lekarza prowadzącego.
Działania niepożądane
Najczęstsze działania niepożądane związane ze stosowaniem Cytosaru® obejmują:
- Supresję szpiku:
- Leukopenia (liczba krwinek białych może dalej się zmniejszać po zaprzestaniu leczenia, osiągając najniższe wartości po 5-7 dniach od odstawienia leku)
- Małopłytkowość (największy spadek 2 tygodnie po odstawieniu leku)
- Niedokrwistość
- Megaloblastoza
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe:
- Nudności
- Wymioty
- Biegunka
- Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej
- "Zespół cytarabiny" - występujący zwykle 6-12 h po podaniu leku:
- Gorączka
- Bóle mięśniowe i kostne
- Zaczerwienienie skóry
- Zapalenie spojówek
- Złe samopoczucie
Po podaniu dokanałowym mogą wystąpić: meningismus i drgawki.
Wysokie dawki leku mogą powodować:
- Uszkodzenie wątroby
- Uszkodzenie nerek
- Zaburzenia rytmu serca
- Objawy neurotoksyczne (głównie móżdżkowe) do śpiączki włącznie
Inne działania niepożądane obejmują:
- Zapalenie spojówek (związane z wysokim stężeniem leku w łzach)
- Wyłysienie
- Zapalenie zakrzepowe żył powierzchownych
Stosowanie Cytosaru® wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych, z których najpoważniejsze dotyczą supresji szpiku kostnego. Konieczne jest ścisłe monitorowanie pacjentów, szczególnie w zakresie parametrów hematologicznych, oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia wspomagającego.
Warto zapamiętać
- Cytosar® jest kluczowym lekiem w terapii ostrej białaczki szpikowej, skutecznym zarówno w indukcji, jak i podtrzymaniu remisji.
- Dawkowanie Cytosaru® jest złożone i zależy od drogi podania, typu białaczki oraz zastosowanego schematu leczenia. Kluczowa jest indywidualizacja terapii.
Mechanizm działania
Cytosar® (cytarabina) jest antymetabolitem - analogiem pirymidyn (2-deoksycytydyny). Jego mechanizm działania polega na:
- Blokowaniu polimerazy DNA
- Blokowaniu reduktazy difosforanu cytydyny
Te reakcje warunkują cytotoksyczne działanie cytarabiny, polegające na konkurencyjnym blokowaniu syntezy DNA. Cytosar® jest cytostatykiem fazowo specyficznym (faza S), hamuje również przejście z fazy G1 do S.
Właściwości farmakokinetyczne
Cytosar® charakteryzuje się następującymi właściwościami farmakokinetycznymi:
- Słabe wchłanianie z przewodu pokarmowego
- Po podaniu dożylnym kinetyka leku jest dwufazowa:
- T0,5 wynosi 7-12 min. i 110-160 min.
- Stężenie w płynie mózgowo-rdzeniowym może dochodzić do 60% wartości stężenia we krwi, zwłaszcza po podaniu w ciągłym wlewie dożylnym
- Po podawaniu dokanałowym T0,5 wynosi do 2 h
- Szybki metabolizm w wątrobie (deaminacja) do nieaktywnego arabinozydu urydyny
- W ciągu 24 h z moczem wydala się 89-96% leku, w tym 4-10% w postaci niezmienionej
Lek stosowany w wysokich oraz bardzo wysokich dawkach charakteryzuje się taką samą farmakokinetyką; nie ulega wysyceniu mechanizm deaminacji leku w wątrobie. Eliminacja wysokich dawek leku następuje w ten sam sposób jak dawek typowych.
Znajomość właściwości farmakokinetycznych Cytosaru® jest kluczowa dla optymalizacji terapii. Szybki metabolizm leku uzasadnia stosowanie długotrwałych wlewów dożylnych w celu utrzymania stałego stężenia leku we krwi.
Skład
1 fiolka Cytosaru® zawiera:
- 100 mg cytarabiny lub
- 500 mg cytarabiny lub
- 1 g cytarabiny
Dostępność różnych dawek Cytosaru® umożliwia precyzyjne dostosowanie dawki do indywidualnych potrzeb pacjenta i zastosowanego schematu leczenia.