Antytoksyna botulinowa ABE
Antytoksyna botulinowa ABE - charakterystyka produktu leczniczego
Wskazania do stosowania
Antytoksyna botulinowa ABE jest produktem leczniczym stosowanym w celu neutralizacji toksyn botulinowych typu A, B i E w przypadku zatrucia jadem kiełbasianym. Produkt ten zawiera mieszaninę trzech antytoksyn botulinowych końskich, które swoiście neutralizują poszczególne typy toksyny wytwarzane przez bakterie Clostridium botulinum.
Mechanizm działania antytoksyny polega na swoistej reakcji antygen-przeciwciało, gdzie antytoksyna (przeciwciało) wiąże się z toksyną botulinową (antygen), neutralizując jej działanie. Każda z antytoksyn zawiera swoistą immunoglobulinę klasy G, otrzymywaną z surowicy immunizowanych koni.
Dawkowanie i sposób podawania
Decyzję o zastosowaniu antytoksyny botulinowej ABE podejmuje lekarz. Przed podaniem produktu konieczne jest przeprowadzenie wywiadu dotyczącego alergii pacjenta, wcześniejszego otrzymywania antytoksyny końskiej oraz przyjmowania leków antyhistaminowych w ciągu ostatnich 48 godzin.
Przed zastosowaniem antytoksyny należy bezwzględnie wykonać próbę uczuleniową na białko końskie. W przypadku pozytywnego lub wątpliwego wyniku próby, przy jednoczesnych wskazaniach do zastosowania produktu, można go podać metodą odczulającą.
Uwaga: Przed wykonaniem próby uczuleniowej i podaniem antytoksyny należy mieć przygotowany zestaw gotowych do użycia środków przeciwwstrząsowych.
Zastosowanie | Droga podania | Dawka |
---|---|---|
Profilaktyczne | Domięśniowo | 10-20 ml (1-2 ampułki) |
Lecznicze | Domięśniowo lub dożylnie (w przypadku ratowania życia) | 50-100 ml (5-10 ampułek) |
Tabela 1. Dawkowanie antytoksyny botulinowej ABE w zależności od zastosowania
Próba uczuleniowa
Należy przeprowadzić jedną z następujących prób uczuleniowych:
- Wstrzyknąć śródskórnie 0,2 ml produktu rozcieńczonego 1:1000 jałowym 0,9% roztworem chlorku sodu
- Wstrzyknąć śródskórnie 0,2 ml produktu rozcieńczonego 1:100 jałowym 0,9% roztworem chlorku sodu
- Wstrzyknąć śródskórnie 0,1 ml produktu rozcieńczonego 1:10 jałowym 0,9% roztworem chlorku sodu
Jeżeli po 30 minutach nie stwierdzi się odczynu miejscowego ani ogólnego, należy wstrzyknąć podskórnie 0,2 ml nierozcieńczonej antytoksyny. Brak reakcji po kolejnych 30 minutach pozwala na podanie antytoksyny domięśniowo lub dożylnie.
Podanie domięśniowe
W celu zapewnienia powolnego uwalniania się produktu leczniczego, antytoksynę należy podać domięśniowo. Zaleca się wstrzykiwanie antytoksyny w różne miejsca ciała.
Podanie dożylne
Dla zapewnienia możliwie najszybszej neutralizacji toksyn botulinowych we wszystkich tkankach i płynach ustrojowych, wskazana jest powolna infuzja dożylna antytoksyny. Uwaga: Przed podaniem dożylnym antytoksynę należy ogrzać do temperatury 37°C.
Odczulający sposób podawania
W przypadku dodatniego lub wątpliwego wyniku próby uczuleniowej, przy konieczności zastosowania antytoksyny, należy zastosować metodę odczulającą. Polega ona na wstrzykiwaniu podskórnie małych objętości produktu (0,1-0,5 ml) w odstępach 30-40 minut.
Istnieją dwa sposoby odczulania:
- Sposób pierwszy: Wstrzykiwać podskórnie produkt rozcieńczony 1:10 jałowym 0,9% chlorkiem sodu, następnie nierozcieńczony. Pozostałą część dawki podać domięśniowo.
- Sposób drugi: Rozpocząć od najmniejszej tolerowanej dawki w próbie śródskórnej, zwiększając ją stopniowo co 30 minut. Pozostałą część dawki podać domięśniowo.
Przeciwwskazania
Jedynym bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania antytoksyny botulinowej ABE jest nadwrażliwość na substancję czynną (białko końskie) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Jednakże w sytuacjach ciężkiego zatrucia i konieczności zastosowania antytoksyny, można ją podawać metodą odczulającą lub pod osłoną środków przeciwwstrząsowych.
Należy pamiętać, że w przypadku ciężkiego zatrucia jadem kiełbasianym, korzyści z zastosowania antytoksyny mogą przewyższać potencjalne ryzyko reakcji alergicznej.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Stosowanie antytoksyny botulinowej ABE wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko wystąpienia poważnych reakcji alergicznych. Kluczowe środki ostrożności obejmują:
- Przeprowadzenie dokładnego wywiadu dotyczącego alergii, wcześniejszego stosowania antytoksyny końskiej i przyjmowania leków antyhistaminowych
- Bezwzględny zakaz wykonywania próby śródskórnej lub wstrzykiwania produktu bez gotowego do użycia zestawu przeciwwstrząsowego
- Podawanie antytoksyny przez doświadczony personel medyczny, z dostępem do zestawu przeciwwstrząsowego
- Zachowanie szczególnej ostrożności przy każdym podaniu produktu, niezależnie od wyniku próby uczuleniowej
Uwaga: Przyjmowanie leków antyhistaminowych na 48 godzin przed wykonaniem próby uczuleniowej może hamować wystąpienie reakcji alergicznej, co może prowadzić do fałszywie negatywnego wyniku próby.
Warto zapamiętać
- Antytoksyna botulinowa ABE jest skuteczna w neutralizacji toksyn botulinowych typu A, B i E.
- Przed podaniem antytoksyny konieczne jest wykonanie próby uczuleniowej i przygotowanie zestawu przeciwwstrząsowego.
Interakcje z innymi produktami leczniczymi
Nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji antytoksyny botulinowej ABE z innymi lekami. W związku z tym należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu innych produktów leczniczych, szczególnie tych mogących wpływać na układ immunologiczny.
Warto zwrócić uwagę na potencjalne interakcje z lekami antyhistaminowymi, które mogą maskować objawy reakcji alergicznej podczas próby uczuleniowej.
Stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią
Brak jest wystarczających danych dotyczących stosowania antytoksyny botulinowej ABE u kobiet w ciąży i w okresie laktacji. W związku z tym należy zachować szczególną ostrożność przy przepisywaniu tego produktu leczniczego kobietom w ciąży i karmiącym piersią.
W sytuacjach zagrożenia życia, gdy korzyści z zastosowania antytoksyny przewyższają potencjalne ryzyko, lekarz może podjąć decyzję o podaniu produktu, ściśle monitorując stan pacjentki i płodu lub noworodka.
Działania niepożądane
Ze względu na brak wystarczających danych z badań klinicznych, informacje o działaniach niepożądanych opierają się głównie na danych literaturowych. Do najważniejszych działań niepożądanych należą:
- Reakcje alergiczne: Niezbyt często obserwuje się poważne reakcje ogólne o podłożu alergicznym, takie jak wstrząs anafilaktyczny i/lub choroba posurowicza.
- Choroba posurowicza: Rozpoczyna się między 7 a 20 dniem po podaniu produktu. Objawy obejmują obrzęk w miejscu wstrzyknięcia, powiększenie węzłów chłonnych, gorączkę, obrzęk stawów, pokrzywkę, a w ostrych przypadkach uszkodzenie nerek.
- Powikłania neurologiczne: Bardzo rzadko mogą wystąpić zapalenie nerwów splotu barkowego, nerwów czaszkowych i obwodowych (encefalopatia) lub zespół Guillain-Barrégo.
- Reakcje miejscowe: Bardzo rzadko może wystąpić obrzęk i ból w miejscu podania.
Objawy choroby posurowiczej ustępują po usunięciu antygenu z organizmu. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek działań niepożądanych należy niezwłocznie poinformować lekarza prowadzącego.
Przedawkowanie
Należy unikać podawania większych dawek antytoksyny botulinowej ABE niż jest to konieczne. Przedawkowanie może prowadzić do zaostrzenia reakcji niepożądanych, w szczególności reakcji alergicznych i objawów neurologicznych.
W przypadku podejrzenia przedawkowania należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub oddziałem ratunkowym. Leczenie przedawkowania powinno być objawowe i podtrzymujące, z szczególnym uwzględnieniem monitorowania funkcji życiowych i potencjalnych reakcji alergicznych.
Właściwości farmakologiczne
Antytoksyna botulinowa ABE zawiera mieszaninę trzech antytoksyn botulinowych końskich, które neutralizują toksyny typu A, B i E produkowane przez bakterie Clostridium botulinum. Każda z antytoksyn zawiera swoistą immunoglobulinę klasy G, otrzymywaną z surowicy immunizowanych koni.
Mechanizm działania polega na swoistej reakcji antygen-przeciwciało, gdzie antytoksyna wiąże się z toksyną botulinową, neutralizując jej działanie. Okres półtrwania swoistych IgG wynosi około 3 dni.
Na skutek nadmiaru antygenu (obcogatunkowego białka) powstające przeciwciała klasy IgG tworzą z nimi kompleksy. Kompleksy te są stopniowo wychwytywane przez układ makrofagów oraz częściowo odkładane w śródbłonku naczyń, błonie podstawnej kłębków nerkowych, stawach i mięśniach.
Skład produktu
1 ml roztworu antytoksyny botulinowej ABE zawiera:
- Antytoksyna botulinowa typu A: 500 j.m.
- Antytoksyna botulinowa typu B: 500 j.m.
- Antytoksyna botulinowa typu E: 100 j.m.
Produkt leczniczy jest wytwarzany w Polsce od ponad 40 lat, a jego ocena kliniczna ma charakter retrospektywny.
Stosowanie antytoksyny botulinowej ABE wymaga szczególnej ostrożności i ścisłego nadzoru medycznego ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia poważnych reakcji alergicznych. Jednakże w przypadku ciężkiego zatrucia jadem kiełbasianym, korzyści z jej zastosowania mogą znacząco przewyższać potencjalne ryzyko.