Alexan®
Cytarabine
Alexan® - Charakterystyka produktu leczniczego dla lekarzy
Wskazania do stosowania
Cytarabina (Alexan®) znajduje zastosowanie w monoterapii lub terapii skojarzonej w następujących wskazaniach:
- Leczenie początkowe i podtrzymujące:
- Ostra białaczka szpikowa
- Ostra białaczka limfoblastyczna
- Nacieki białaczkowe w ośrodkowym układzie nerwowym
- Chłoniaki nieziarnicze (Non-Hodgkin's lymphoma)
- Leczenie dużymi dawkami:
- Oporne na leczenie chłoniaki nieziarnicze
- Oporne na leczenie ostre białaczki szpikowe
- Oporne na leczenie ostre białaczki limfoblastyczne
- Przełom blastyczny w przewlekłej białaczce szpikowej
Cytarabina wykazuje szerokie spektrum działania w leczeniu nowotworów układu krwiotwórczego, zarówno w terapii pierwszego rzutu, jak i w przypadkach opornych na standardowe leczenie.
Dawkowanie i sposób podawania
Cytarabina dostępna jest w dwóch stężeniach:
- 20 mg/ml - do podawania dożylnego, podskórnego i dokanałowego
- 50 mg/ml - do podawania dożylnego i podskórnego
Uwaga: Cytarabina może być stosowana wyłącznie w specjalistycznych ośrodkach, przez lekarzy z dużym doświadczeniem w chemioterapii, którzy mogą zapewnić odpowiednie leczenie wspomagające.
Dawkowanie i sposób podania zależą od schematu leczenia. Przed rozpoczęciem terapii należy zapoznać się z aktualną literaturą fachową dotyczącą działań niepożądanych, środków ostrożności i przeciwwskazań dla wszystkich leków włączonych do protokołu leczenia.
Ogólne zasady dawkowania:
Rodzaj terapii | Dawkowanie | Sposób podania |
---|---|---|
Leczenie indukujące remisję | 100-200 mg/m² pc./dobę | Ciągła infuzja dożylna lub szybka infuzja przez 5-10 dni |
Leczenie podtrzymujące remisję | 70-200 mg/m² pc./dobę | Szybkie wstrzyknięcie dożylne lub podskórne przez 5 dni co 4 tygodnie lub raz w tygodniu |
Leczenie dużymi dawkami | 1-3 g/m² pc. | Infuzja dożylna trwająca 1-3 h, podawana co 12 h przez 4-6 dni |
Leczenie dokanałowe | 5-30 mg/m² pc. | Podanie dokanałowe co 2-7 dni |
Tabela 1. Ogólne zasady dawkowania cytarabiny w zależności od rodzaju terapii
Szczegółowe schematy dawkowania zależą od protokołu leczenia i powinny być ustalane indywidualnie dla każdego pacjenta.
Szczególne grupy pacjentów:
- Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby i nerek: Należy zachować ostrożność i, jeśli to możliwe, stosować najmniejsze skuteczne dawki. Cytarabina może być usuwana z organizmu metodą hemodializy.
- Pacjenci w podeszłym wieku (>60 lat): Stosowanie dużych dawek wymaga starannej oceny stosunku ryzyka do korzyści.
Cytarabina podana doustnie jest nieaktywna, dlatego nie należy stosować tej drogi podania.
Warto zapamiętać
- Cytarabina jest lekiem fazowo-specyficznym, działającym głównie w fazie S cyklu komórkowego.
- Regularne monitorowanie czynności szpiku, wątroby i nerek jest kluczowe podczas terapii cytarabiną.
Przeciwwskazania
Stosowanie cytarabiny jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:
- Nadwrażliwość na cytarabinę
- Leukopenia i małopłytkowość nienowotworowego pochodzenia
- Ciąża i okres karmienia piersią
U pacjentów powyżej 60 roku życia należy starannie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści, szczególnie przy stosowaniu dużych dawek leku.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Podczas terapii cytarabiną należy zwrócić szczególną uwagę na następujące aspekty:
- Regularne monitorowanie czynności szpiku, wątroby i nerek
- Oznaczanie stężenia kwasu moczowego (profilaktyka hiperurykemii u pacjentów z dużą liczbą blastocytów lub dużą masą guza)
- Kontrola czynności OUN i płuc podczas leczenia dużymi dawkami
- Regularne przemywanie oczu w celu uniknięcia powikłań oftalmologicznych
- Unikanie kontaktu leku ze skórą i błonami śluzowymi
- Zakaz prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn podczas terapii
- Ostrożne stosowanie u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby
- Unikanie szczepionek zawierających żywe organizmy
W przypadku wystąpienia objawów toksycznego działania na OUN lub pierwszych objawów nadwrażliwości, należy dokonać ponownej oceny stosunku ryzyka do korzyści.
Interakcje z innymi produktami leczniczymi
Cytarabina może wchodzić w interakcje z następującymi lekami:
- Inne leki hamujące czynność szpiku kostnego (w tym inne cytostatyki, radioterapia) - nasilenie działania toksycznego na szpik kostny
- Flucytozyna - możliwe osłabienie działania flucytozyny
- Fluorouracyl, gentamycyna, penicylina G, oksacylina, heparyna, insulina, metyloprednizolon, metotreksat - wykazano interakcje w badaniach doświadczalnych
Należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu cytarabiny z wymienionymi lekami i monitorować pacjenta pod kątem potencjalnych interakcji.
Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Cytarabina jest przeciwwskazana w ciąży i okresie karmienia piersią ze względu na potencjalne działanie teratogenne i mutagenne. Pacjenci powinni stosować skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia i przez co najmniej 6 miesięcy po jego zakończeniu. Ze względu na ryzyko nieodwracalnej niepłodności, należy rozważyć możliwość konserwacji nasienia przed rozpoczęciem terapii u mężczyzn.
Działania niepożądane
Najczęstsze działania niepożądane związane ze stosowaniem cytarabiny obejmują:
- Supresję szpiku (leukopenia, małopłytkowość, niedokrwistość)
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka, zapalenie błon śluzowych jamy ustnej)
- Reakcje skórne (wysypka, rumień, wyłysienie)
- Zaburzenia OUN (głównie przy dużych dawkach: zaburzenia czynności mózgowo-móżdżkowych, ból głowy, zaburzenia psychiczne)
- Powikłania oczne (zapalenie spojówek, zapalenie rogówki, zaburzenia widzenia)
- Uszkodzenie wątroby (zwiększenie aktywności aminotransferaz)
- Zespół cytarabinowy (gorączka, bóle mięśni i kości, wysypka, zapalenie spojówek)
Rzadziej obserwowano powikłania ze strony układu oddechowego, sercowo-naczyniowego oraz zaburzenia endokrynologiczne. W przypadku leczenia dużymi dawkami lub podania dokanałowego mogą wystąpić ciężkie powikłania neurologiczne.
Właściwości farmakodynamiczne i farmakokinetyczne
Cytarabina jest antymetabolitem - analogiem pirymidyn, działającym poprzez blokowanie polimerazy DNA oraz reduktazy difosforanu cytydyny. Mechanizm działania polega na konkurencyjnym blokowaniu syntezy DNA, co prowadzi do efektu cytotoksycznego. Lek jest fazowo specyficzny, działając głównie w fazie S cyklu komórkowego.
Najważniejsze parametry farmakokinetyczne:
- Szybki metabolizm po podaniu
- Brak skuteczności po podaniu doustnym
- T0,5 w fazie wstępnej: 1,4-7,5 min
- T0,5 w fazie końcowej: 10-200 min (średnio 120 min)
- Wiązanie z białkami osocza: 2-20%
- Przenikanie przez barierę krew-mózg: stężenie w płynie mózgowo-rdzeniowym stanowi 10-40% stężenia we krwi
- Wydalanie: 4-10% dawki wydalane w postaci niezmienionej z moczem, 71-96% jako arabinozyd uracylu
Znajomość właściwości farmakokinetycznych cytarabiny jest kluczowa dla optymalizacji schematów dawkowania i minimalizacji działań niepożądanych.
Skład
Substancja czynna: cytarabina
Dostępne dawki:
- 5 mg
- 10 mg
- 20 mg
- 40 mg
Cytarabina (Alexan®) jest kluczowym lekiem w terapii nowotworów układu krwiotwórczego. Jej skuteczne i bezpieczne stosowanie wymaga dokładnej znajomości wskazań, dawkowania, działań niepożądanych oraz monitorowania pacjenta. Indywidualizacja terapii oraz ścisła współpraca interdyscyplinarna są niezbędne dla osiągnięcia optymalnych wyników leczenia.