Alexan®
Cytarabine
Alexan® - Cytarabina
Wskazania do stosowania
Cytarabina jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi chemioterapeutykami w leczeniu:
- Ostrych białaczek szpikowych (leczenie początkowe i podtrzymujące)
- Ostrych białaczek limfoblastycznych (leczenie początkowe i podtrzymujące)
- Nacieków białaczkowych w ośrodkowym układzie nerwowym
- Złośliwych chłoniaków nieziarniczych (Non-Hodgkin's lymphoma)
W leczeniu dużymi dawkami cytarabina znajduje zastosowanie w przypadku:
- Opornych na leczenie chłoniaków nieziarniczych
- Opornych na leczenie ostrych białaczek szpikowych
- Opornych na leczenie ostrych białaczek limfoblastycznych
- Przełomu blastycznego w przewlekłej białaczce szpikowej
Cytarabina wykazuje szerokie spektrum działania w leczeniu nowotworów układu krwiotwórczego, zarówno w terapii indukcyjnej jak i podtrzymującej. Szczególnie istotna jest jej rola w leczeniu białaczek opornych na standardowe schematy chemioterapii.
Dawkowanie i sposób podawania
Cytarabina dostępna jest w dwóch stężeniach:
- 20 mg/ml - do podawania dożylnego, podskórnego i dokanałowego
- 50 mg/ml - do podawania dożylnego i podskórnego
Lek może być stosowany wyłącznie w specjalistycznych ośrodkach onkologicznych, przez lekarzy z dużym doświadczeniem w chemioterapii, którzy mogą zapewnić odpowiednie leczenie wspomagające. Cytarabina podana doustnie jest nieaktywna.
Dawkowanie i sposób podawania zależą od zastosowanego schematu leczenia. Przed rozpoczęciem terapii lekarz powinien zapoznać się z aktualną literaturą fachową dotyczącą działań niepożądanych, środków ostrożności, przeciwwskazań i ostrzeżeń dla wszystkich leków wchodzących w skład programu leczenia.
Cytarabina może być stosowana w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami cytotoksycznymi, czasami również z kortykosteroidami. Ze względu na złożoność schematów leczenia białaczek, obejmujących często 2-5 leków cytotoksycznych, możliwe jest podanie jedynie ogólnych zaleceń dotyczących dawkowania.
Rodzaj terapii | Dawkowanie | Sposób podania |
---|---|---|
Leczenie indukujące remisję | 100-200 mg/m2 pc./dobę | Ciągła infuzja dożylna lub szybka infuzja przez 5-10 dni |
Leczenie podtrzymujące remisję | 70-200 mg/m2 pc./dobę | Szybkie wstrzyknięcie dożylne lub podskórne przez 5 dni co 4 tygodnie lub raz w tygodniu |
Leczenie chłoniaków nieziarniczych u dorosłych | 300 mg/m2 pc./dobę (np. w schemacie PROMACE-CYTABOM) | 8. dzień cyklu leczenia |
Leczenie dużymi dawkami | 1-3 g/m2 pc. | Infuzja dożylna trwająca 1-3 h, podawana co 12 h przez 4-6 dni |
Leczenie dokanałowe | 5-30 mg/m2 pc. | Co 2-7 dni (najczęściej 30 mg/m2 pc. raz na 4 dni) |
Dawkowanie należy dostosować indywidualnie w zależności od odpowiedzi klinicznej i hematologicznej pacjenta oraz tolerancji leczenia. W przypadku zaburzeń czynności wątroby lub nerek może być konieczne zmniejszenie dawki.
Przeciwwskazania
Stosowanie cytarabiny jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:
- Nadwrażliwość na cytarabinę
- Leukopenia i małopłytkowość nienowotworowego pochodzenia
- Ciąża i okres karmienia piersią
Należy zachować szczególną ostrożność i rozważyć stosunek ryzyka do korzyści przy stosowaniu dużych dawek leku u pacjentów powyżej 60 roku życia.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Podczas terapii cytarabiną konieczne jest regularne monitorowanie:
- Czynności szpiku kostnego
- Czynności wątroby
- Czynności nerek
- Stężenia kwasu moczowego
U pacjentów z dużą liczbą blastocytów lub dużą masą guza zalecana jest profilaktyka hiperurykemii. Podczas leczenia dużymi dawkami należy stale kontrolować czynność ośrodkowego układu nerwowego i płuc. Wskazane jest regularne przemywanie oczu w celu uniknięcia powikłań oftalmologicznych.
Należy unikać bezpośredniego kontaktu leku ze skórą i błonami śluzowymi, szczególnie oczu. W trakcie terapii pacjent nie powinien prowadzić pojazdów mechanicznych ani obsługiwać urządzeń mechanicznych i elektrycznych.
U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lek należy stosować ostrożnie, po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka. Podczas leczenia nie należy podawać szczepionek zawierających żywe organizmy.
Warto zapamiętać
- Cytarabina jest kluczowym lekiem w terapii ostrych białaczek i chłoniaków nieziarniczych
- Podczas leczenia konieczne jest ścisłe monitorowanie parametrów hematologicznych i biochemicznych
Interakcje z innymi lekami
Stosowanie cytarabiny w skojarzeniu z innymi lekami hamującymi czynność szpiku kostnego (np. inne cytostatyki, radioterapia) może nasilać ich toksyczne działanie na szpik. Opisano pojedyncze przypadki osłabienia działania cytarabiny przez flucytozynę.
W badaniach doświadczalnych wykazano interakcje cytarabiny z:
- Fluorouracylem
- Gentamycyną
- Penicyliną G
- Oksacyliną
- Heparyną (nie w postaci gotowego do użycia roztworu)
- Insuliną
- Metyloprednizolonem
- Metotreksatem
Interakcje te mogą wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo leczenia, dlatego konieczne jest zachowanie ostrożności przy łącznym stosowaniu cytarabiny z wymienionymi lekami.
Ciąża i laktacja
Cytarabina jest przeciwwskazana w ciąży i okresie karmienia piersią ze względu na potencjalne ryzyko uszkodzenia płodu. Lek może powodować uszkodzenie genotypu, dlatego należy unikać prokreacji w czasie terapii i przez 6 miesięcy po jej zakończeniu.
Ze względu na ryzyko nieodwracalnej niepłodności, należy rozważyć możliwość konserwacji nasienia przed rozpoczęciem leczenia u mężczyzn planujących w przyszłości posiadanie potomstwa.
Działania niepożądane
Najczęstsze działania niepożądane związane ze stosowaniem cytarabiny to:
- Supresja szpiku kostnego (zależna od dawki): leukopenia, małopłytkowość, niedokrwistość
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, biegunka, zapalenie błon śluzowych jamy ustnej
- Reakcje skórne: wysypka, zaczerwienienie skóry, wyłysienie
- Zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego (głównie przy dużych dawkach): zaburzenia czynności mózgowo-móżdżkowych, ból głowy, zaburzenia psychiczne
- Powikłania oczne: zapalenie spojówek, zapalenie rogówki, zaburzenia widzenia
- Uszkodzenie wątroby ze zwiększeniem aktywności aminotransferaz
- Gorączka
Rzadziej mogą wystąpić poważniejsze działania niepożądane, takie jak martwicze zapalenie jelit, niedrożność jelit, zapalenie otrzewnej, uszkodzenie nerwów obwodowych czy zaburzenia czynności serca. W przypadku leczenia dużymi dawkami istnieje ryzyko wystąpienia zespołu cytarabinowego, charakteryzującego się gorączką, bólami mięśni i kości, wysypką i zapaleniem spojówek.
Mechanizm działania
Cytarabina jest antymetabolitem - analogiem pirymidyn. Jej mechanizm działania polega na:
- Blokowaniu polimerazy DNA
- Hamowaniu reduktazy difosforanu cytydyny
Te reakcje warunkują cytotoksyczne działanie cytarabiny, polegające na konkurencyjnym blokowaniu syntezy DNA. Lek jest cytostatykiem fazowo specyficznym, działającym głównie w fazie S cyklu komórkowego. Hamuje również przejście komórek z fazy G1 do S.
Właściwości farmakokinetyczne
Cytarabina jest szybko metabolizowana w organizmie. Po podaniu doustnym nie wykazuje skuteczności terapeutycznej. Główne parametry farmakokinetyczne:
- Okres półtrwania w fazie wstępnej: 1,4-7,5 min
- Okres półtrwania w fazie końcowej: 10-200 min (średnio 120 min)
- Wiązanie z białkami osocza: 2-20%
- Przenikanie przez barierę krew-mózg: osiąga stężenie w płynie mózgowo-rdzeniowym stanowiące 10-40% stężenia we krwi
- Wydalanie z moczem w postaci niezmienionej: 4-10% podanej dawki
Po podaniu podskórnym maksymalne stężenie we krwi występuje po 20-60 minutach. W czasie ciągłego wlewu dożylnego stałe stężenia są osiągane w ciągu 1 godziny.
Skład
Substancją czynną leku jest cytarabina. Jedna fiolka zawiera 5 mg, 10 mg, 20 mg lub 40 mg cytarabiny.
Alexan® jest lekiem o kluczowym znaczeniu w terapii nowotworów układu krwiotwórczego. Jego stosowanie wymaga ścisłego nadzoru specjalisty onkologa oraz regularnego monitorowania parametrów laboratoryjnych pacjenta. Właściwe dawkowanie i odpowiednie postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych pozwalają na uzyskanie optymalnych efektów terapeutycznych przy zachowaniu akceptowalnego profilu bezpieczeństwa.