Edukacja terapeutyczna pacjenta diabetologicznego

Jednym z kluczowych elementów opieki nad chorym na cukrzycę jest edukacja terapeutyczna – to dzięki niej pacjent może samodzielnie kontrolować swój stan i skutecznie przeciwdziałać postępowi choroby. Jak odpowiednio zorganizować edukację terapeutyczną pacjenta diabetologicznego?

Edukacja to podstawa

Edukacja jest podstawą skutecznej opieki nad chorymi na cukrzycę oraz skutecznej prewencji tej choroby – podkreślają eksperci Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego w Zaleceniach klinicznych dotyczących postępowania u chorych na cukrzycę, którego to dokumentu najnowsza wersja ukazała się w 2020 roku. Edukacja powinna obejmować zarówno osoby o zwiększonym ryzyku cukrzycy, ze stanem przedcukrzycowym, leczone na cukrzycę, jak i ich rodziny czy opiekunów, natomiast jej program powinien być tworzony przez zespół terapeutyczny – lekarza, pielęgniarkę, edukatora ds. diabetologii, psychologa i dietetyka, przy udziale samego chorego. Można domniemywać, że po oczekiwanym wprowadzeniu opieki farmaceutycznej ważne miejsce w zespole zajmie także farmaceuta. Celem działań edukacyjnych jest wsparcie pacjenta w samodzielnym postępowaniu z cukrzycą oraz modyfikacja stylu życia – w przypadku cukrzycy typu 2 ze szczególnym naciskiem na zwalczanie otyłości. 

Edukacja terapeutyczna powinna być ustrukturyzowana, włączając w to edukację na początku terapii oraz reedukację u chorujących od dłuższego czasu, zaś działania edukacyjne można prowadzić tak indywidualnie, jak i w małych grupach. Pomoc mogą stanowić metody teleedukacji i komunikacji elektronicznej – jak strony internetowe czy aplikacje mobilne. Podstawą programów jest ustalenie indywidualnych celów postępowania i celu glikemii, przy jednoczesnym motywowaniu pacjenta do ich osiągania. Działania należy dostosować do wieku oraz zdolności poznawczych i fizycznych chorego – dotyczy to zwłaszcza dzieci, młodzieży i osób starszych. W przypadku pacjentów geriatrycznych najważniejsze jest zmniejszenie ryzyka ostrych powikłań cukrzycy (hipoglikemii, nadmiernej hiperglikemii i nieketonowej śpiączki cukrzycowej).

Czego powinna dotyczyć edukacja terapeutyczna?

W programie edukacji terapeutycznej powinny znaleźć się treści odnoszące się zarówno do samej choroby i jej leczenia, modyfikacji stylu życia, jak i trudności psychologicznych czy kwestii prawnych. Jednym z kluczowym elementów postępowania jest wsparcie pacjenta w zaakceptowaniu choroby, wzmacnianie jego motywacji i zdolności samostanowienia. Ważną umiejętnością będzie także ustalenie i ocenienie celów terapeutycznych z uwzględnieniem przebiegu choroby, rokowania, wdrożonego leczenia i sytuacji życiowej pacjenta.

Do programu edukacji pacjenta diabetologicznego należy wiedza o podstawach cukrzycy – przyczynach, objawach, rokowaniu, farmakoterapii czy rodzajach insulin. Diabetyk powinien potrafić samodzielnie zmierzyć glikemię i ciśnienie tętnicze oraz wiedzieć jak postąpić w nagłej sytuacji czy w szczególnych warunkach jak ciąża lub choroba. Ważna jest znajomość powikłań ostrych i przewlekłych cukrzycy – zapobiegania im, ich rozpoznania oraz leczenia. W przypadku chorych poddawanych insulinoterapii kluczowa jest wiedza o aspektach z nią związanych – m.in. o prawidłowym podawaniu insuliny, doborze miejsca podania i długości igieł czy zapobieganiu powikłaniom po iniekcji. Pacjenci korzystający z pompy insulinowej muszą zostać poinstruowaniu o zasadach jej użycia, z uwzględnieniem systemów ciągłego monitorowania glikemii. Niebagatelną rolę odgrywa edukacja z zakresu medycyny stylu życia – zasady żywienia i wpływu wysiłku fizycznego na regulację glikemii. 

Pacjent diabetologiczny musi zostać poinformowany o kwestiach organizacyjnych związanych z opieką zdrowotną jak częstość wizyt i badań kontrolnych oraz o prawach socjalnych (praca, ubezpieczenie, pomoc socjalna). Trzeba z nim także omówić znaczenie trudności psychologicznych w postępowaniu z chorobą i możliwości uzyskania specjalistycznej pomocy w tej trudnej materii. 

Organizacja edukacji terapeutycznej

Edukacja terapeutyczna odbywa się w sposób ustrukturyzowany, w ramach kontraktowanego świadczenia, w przeznaczonym do tego pomieszczeniu o odpowiednim wyposażeniu. Prowadzą ją lekarze, pielęgniarki, edukatorzy diabetologiczni oraz dietetycy. Wstępna edukacja pacjenta leczonego dietą lub dietą i lekami hipoglikemizującymi powinna trwać przynajmniej 5 godzin, stosującego insulinę ok. 9 godzin, natomiast leczonego przy pomocy osobistej pompy insulinowej – 9-15 godzin. W dalszym etapie leczenia potrzebna jest reedukacja o czasie trwania zależnym od przyswojonej przez pacjenta wiedzy, popełnianych błędów, powikłań i chorób towarzyszących. Działania te mogą odbywać się w tzw. szkole edukacji cukrzycowej. Zespół terapeutyczny powinien stosować się do zasad profesjonalnej komunikacji z pacjentem, budować zaufanie, atmosferę empatii i motywację do trzymania się zaleceń terapeutycznych.

Ośrodek prowadzący edukację terapeutyczną musi zapewnić odpowiednio wyposażone pomieszczenie i stanowisko pracy. Cały proces jest udokumentowany – obejmuje to ramowy plan edukacji, szkolenia pacjenta, osobę koordynującą działania, zakresy obowiązków pracowników, indywidualne karty edukacji pacjenta i okresowe sprawdzenie wiedzy pacjenta. Przynajmniej raz w roku dokonuje się oceny samodzielnego postępowania przez pacjenta i oceny jakości edukacji w ośrodku. Pracownicy ośrodka powinni dbać o rozwój i aktualizację swojej wiedzy.

Źródło:

  • 2020 Guidelines on the management of diabetic patients. A position of Diabetes Poland. Clin Diabetol 2020; 9, 1.

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

LiveChat, Inc. – usługa Pharm:assistant

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu medycyna.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo